Start to moestuin met Wim Lybaert: "Met deze zaadjes kan het niet mislukken, tenzij je écht keihard je best doet!"

VANAF VANDAAG BIJ HET LAATSTE NIEUWS: ELKE ZATERDAG EEN MOESTUINBOEK

Maandag om 11.29 uur begint de lente. Wim Lybaert (48), de vriendelijkste aller tv-tuinmannen, heeft dit seizoen één missie: in negen weken zo veel mogelijk HLN-lezers groenten leren kweken, al is het in een bloempot op het terras. Elke zaterdag zit bij de krant één instructieboek over één groente, telkens met de lekkerste twee zaden erbij. Vandaag dé debutantengroente: sla. "Het kan niet mislukken, tenzij je echt kéihard je best doet."

Met elke week twee nieuwe zakjes zaad van Wim is het moment rijp om persoonlijk te worden met Bruggeling Wim Lybaert, de tv-tuinier die het woord okselscheuten introduceerde bij Vlamingen die geen kervel van koriander konden onderscheiden. Zijn eerste tuinrubriek kreeg hij in 2012 in het VIER-programma Plan B. Later, in 1000 Zonnen hielp hij 13 maagdelijke BV's met de opstart van hun eerste groentetuin op één vierkante meter. Sindsdien is hij de man die Kris Peeters als Vlaams minister-president overtuigde het budget voor volkstuintjes jaar na jaar op te krikken van 250.000 euro naar 1,45 miljoen euro nu. In 2015 verliet hij de serre van Woestijnvis - hij werkte er 17 jaar als beeldmonteur - om een eigen productiehuis, Liefhebbers, te kweken. In het succesvolle programma Het Goeie Leven met gemiddeld 680.000 één-kijkers zagen we zes duo's biologisch groenten en dieren kweken om er nadien smakelijk mee te kokkerellen. Het Goeie Leven loopt sinds twee weken opnieuw op zaterdagavond.

Om in te schatten of ik één van uw discipelen kan worden: is er één karaktertrek die tuiniers verbindt?

"De meeste tuiniers die ik ken, zijn gelukkige mensen die graag delen. Of het nu kennis, groenten of iets anders is."

Is dat de kip of het ei?

"Ik denk het ei. Geluk is een gevolg van tuinieren."

Dus, een tuin kan van een ongelukkigaard of een egoïst een beter mens maken?

"Ja, en het Belgisch gevangeniswezen beseft dat eindelijk ook. In de strafinrichting van Wortel starten ze binnenkort met de eerste gevangenismoestuin van het land. Tuinieren geeft eigenwaarde. Zeker bij mensen die hun leven lang hoorden: 'Je bent niks en je kan niks'. Jamie Oliver maakte een fantastische reportage over een Italiaanse vrouwengevangenis die één dag per week de poort opent. Over de hele deurbreedte stond een tafel. Aan de binnenkant vrouwelijke gevangenen -zware gevallen van drugstrafikanten tot moordenaars - die hun zelfgekweekte groenten verkochten, aan de buitenkant de klanten. Het marcheerde."

Waarom?

"Omdat de natuur eerlijk is. Wat je erin steekt, haal je eruit. Investeer je niks, dan krijg je ook niks. Geef je een zaadje water, licht, voeding en aandacht, dan zal de natuur veel teruggeven. Dat is het verschil met mensen. In menselijke relaties kan je gigantisch veel tijd en energie steken en toch genaaid worden. In de natuur niet."

Planten geven geen liefde.

"Ze geven wél een zeker resultaat. Da's al veel."

Tuinieren werd hip. Er zijn wachtlijsten voor volkstuintjes en nieuwe woorden als 'stadsboer(in)'. Wat zoeken twintigers en dertigers en masse in de moestuin?

"Traagheid. Eén uur telt geen 60 minuten meer. Het probleem van deze tijd is dat we nergens meer op moeten wachten. Niet op dat nieuwe Zalando-hemd, niet op de liefde. Verleiden was - voor een verlegen kerel als ik - een tijdrovende bezigheid. En nu is er dus Tinder. Handig voor schuchtere mensen, maar wát een verlies. Zo instant."

Tinder is plukken zonder planten?

"Precies. Plant radijszaad en je moet zes weken wachten op je eerste radijs. Met tomatenzaad duurt het drie maanden. Op het plukmoment zijn je verlangen en appreciatie enorm geworden. Een moestuin forceert je in het ritme van de natuur en dus in je éigen ritme. Ik stapte als tv-maker mee naar Compostela voor Man Bijt Hond. Ik ontdekte dat je al wandelend weer connectie maakt met wie je bent. Wandelen is ons natuurlijk ritme. Niet dat van auto's, brommers en vliegtuigen. We zijn deel van de natuur: je moet tuinieren of wandelen om dat te beseffen."

Wat vind jij het leukste aan tuinieren? Eerlijk, het plukken, toch?

"Nog leuker dan het plukken, is voor mij het koken met zelfgekweekte groenten. Ik ben geen hardcore tuinier die het doet uit liefde voor de planten zelf. Ik tuinier omdat ik graag lekker éét. Vandaar mijn tip: kweek enkel groenten die je zelf graag lust."

Duh. Je kweekt toch geen groenten die je niet lust?

"De lekkerste soorten vinden voor jouw smaak is een hele zoektocht. Onderschat dat niet. Er zijn wel 6 à 7.000 tomatenvariëteiten. Elk jaar plant ik er 20 tot 30 nieuwe. Enkel de toppers hou ik over. Zo kwam ik uit op overheerlijke ananastomaten, die de HLN-lezers in zaad meekrijgen. Dat zijn vlezige 'coeur de boeuf'-tomaten die er binnenin als ananas uitzien. Die zal ik voortaan blíjven planten. Maar diversiteit op mijn bord blijft essentieel. Ik ben zot van botersla, maar die elke dag van de zomer eten, steekt ook tegen. Dus blijf ik elk seizoen 10 à 15 slasoorten proberen."

Je selecteerde 18 zaden voor onze lezer. Welke?

"Het zijn mijn persoonlijke favorietjes waar ík het liefst mee kweek en kook. En ik hoop de lezers ook. Binnen de 200 bekendste pompoenzaden koos ik bijvoorbeeld de Uchiki Kuri en de Gele Reus, voor mij dé twee lekkerste."

Hoe moet ik me jouw zaadbank voorstellen?

"Ik heb dozen en dozen vol envelopjes. Ik bewaar ze achterin de slaapkamerkast. Dat is de ideale plek. Droog, donker en fris. Het probleem is dat ik niet één zaadje kan weggooien, zelfs niet van soorten die ik echt niet lekker vind. Een tip voor de lezer: je moet geen hoarder worden zoals ik, maar je hoeft de zaadjes ook niet in één keer op te maken. Bewaar een deel gerust tot volgend jaar."

Heb jij wel 'ns beroemd zaad gestolen uit pakweg 'Le Potager du Roi' in Versailles?

"Pikken is sinds internet niet meer nodig (grijns). Vorig jaar kocht ik voor 15 euro één pompoenzaadje van een Europees kampioen van +900 kilo. Er kwam verdorie een pompoentje van slechts vijf kilo uit. Ik had de maïs ernaast te hoog laten worden."

Ik dacht dat de smaak telde, niet de maat.

"Ach, soms ben ik ook gewoon een vent die de heetste peper en de grootste pompoen wil hebben."

Opgelucht te horen dat zelfs bij jou ook nog één en ander mislukt.

"Ik reken erop dat 10 à 20% van wat ik plant, mislukt. Ik kweek dan ook veel lastige soorten. Wil je deze HLN-zaadjes doen mislukken, dan moet je keihard je best doen. Doe wat in het boekje staat en je kan niet mislukken."

Hoog spel. Voor u zit iemand met 0% tuinkennis. Alle bagage van mijn tuinierende grootouders is foetsie.

"Troost u. Dat geldt voor bijna alle jongere mensen. In 50 jaar tijd verschrompelde de kennis. Vooral de babyboomers, de eerste generatie van tweeverdieners, sloegen een gat. Ze speelden de wetenschap van hun ouders niet meer door aan hun kinderen. Ga twee generaties terug en we zijn bijna allemaal van boerenkomaf. We hebben een dun laagje cultuur over ons. Krab dat laagje weg en je bent weer boer."

Krab zoveel je wil, ik krijg geen prei geplant zonder te spieken.

"Jawel. Dat is net de clou. Tuinieren zit genetisch in iedereen ingebakken, ook in stadsmussen. Da's puur darwinisme. 11.000 jaar geleden werden jagers boeren. Generatie na generatie zijn we erop gekweekt om te tuinieren. Wie zijn gezin niet kon onderhouden - wie niet goed kon tuinieren of het niet graag deed - kreeg zwakkere kinderen die sneller stierven. Die familietakken stierven gewoon uit."

Als jij oproept om rond 'ijsheiligen' te planten, moet ik Mark Zuckerberg roepen. Zelfs de woordenschat is weg.

"Maar eens je met je handen in de grond zit, zal je voelen dat je het graag doet. Wedden? Wroeten in de grond doet deugd omdat al onze voorouders het deden. Heb je al 'ns gedoken? Dat voelt meteen onnatuurlijk aan: je moet angsten overwinnen en je ademhaling controleren. Voor een mens is het tegennatuurlijk om een halfuur op 30 meter diepte te zwemmen. Tuinieren is precies het omgekeerde. Dat zit dicht bij je kern."

Zijn er ook voordelen aan nitwit zijn?

"Je kreeg het tenminste niet verkeerd aangeleerd. Mijn pa stuurde me bij de eerste preimot of tomatenvlieg naar de tuinzaak om 'iets van Bayer' te kopen. Beestjes dood, mooie prei, everybody happy. Wie vandaag van nul begint, weet meestal toch één ding zeker: 'Ik wil biologisch telen'. Elk jaar de tuin omspitten is nog zoiets achterhaald. Vroeger schepten de mensen hun rug kapot, vandaag weten we dat omspitten overbodig is. Gewon de bovenlaag wat losmaken, is voldoende."

Het heeft iets treurigs, tuinders die ineens met veel te veel courgetten opgescheept zitten en je bijna smeken om ze mee te nemen.

"Daarom moet je courgettes oogsten als ze maximaal 10 à 12 cm zijn. Dan blijft het behapbaar. De kleintjes zijn ook veel lekkerder. Je kan ze zelfs rauw eten."

Da's toch ook zonde, jonge vruchten in de kiem smoren?

"Nee. Je moet de plant begrijpen. De truc is de plant in paniek te brengen, door 'm te verhinderen zaad te ontwikkelen. Als je constant blijft plukken, zal je oogst drie of vijf keer zo groot zijn. Pluk boontjes één keer en je krijgt 1 kilo per vierkante meter. Pluk de hele zomer boontjes en je krijgt 5 kilo."

Ik werp nog een bezwaar op: tuinders kunnen 's zomers niet op vakantie zonder een 'groentesitter'.

"Jawel, ze moeten het alleen slimmer spelen. Vraag familie, vrienden of buren niet om water te komen geven. Verléid hen met het voorstel om geregeld te komen oogsten. Goed voor hen. Goed voor jou, want als je twee weken niet oogst, vallen planten stil. Een plant stopt met produceren zodra hij het signaal krijgt 'ik heb zaad, nu mag ik sterven'. Nakomelingen zijn het enige levensdoel. Nadien wil hij geen energie meer verspillen."

Da's dan zoals bij sommige mensen. Eens gesetteld laten ze zich ook gaan.

"Zo had ik het nog niet bekeken. 'Ik heb mijn kinderen, ik hoef niet meer zó aantrekkelijk te zijn voor de buitenwereld'. Daar is iets van."

Waaraan heb jij een hekel in de tuin?

"(Denkt lang na) Je vraagt het op een verkeerd moment. Na die lange, natte winter sta ik te popelen. Vraag het me in september nog eens. Dan ben ik alles beu. Het zaaien én het oogsten. Elk jaar van oktober tot Nieuwjaar ben ik opgelucht dat ik niet opnieuw de tuin in hoef. Januari is neutraal. Vanaf februari steekt het verlangen weer de kop op. Die cyclus zit perfect in elkaar: altijd blijven hunkeren naar de volgende stap."

Het plezier spat ervan af als jij op tv jouw bokalen met ingemaakte groentjes toont.

"Ook dat hamsteren voor de winter is een oerplezier. Groenten opleggen en inmaken, staat gelijk aan 'ik slaag erin mijn gezin te voeden'. Mijn vrouw is er wel beter in dan ik. Ze maakt heerlijke passata van al die tomaten. Onbewust tekent zich toch een klassiek man-vrouwpatroon af: ik sleep de buit binnen en zij maakt ze in. Soms val ik de keuken binnen met een wasmand vol basilicum."

En dan?

"Dan maken we pesto -zonder de kaas - en vriezen die in ijsblokjes in voor de hele winter."

Kweek jij alle groenten voor je gezin met drie kinderen zelf?

"Neen. Met mijn 60 vierkante meter moestuin kom ik 5 á 6 maanden toe, maar 's winters gaan wij ook naar de winkel. Het kán het hele jaar rond, maar dat is mij te intensief. Tegenover de fanatieke tuiniers stop ik al vroeg, eind september. Dan ben ik het beu."

Wat voor iemand ben jij in de winter?

"(Klopt op z'n buik) Iemand die 8 kilo dikker staat dan in de zomer. Zoals bij de oude boeren. Da's al jaren zo. 's Zomers ben ik bijna vegetariër. Ik heb dan zo veel groenten dat ik bijna niks anders eet. 's Winters slaap ik veel meer. 's Zomers haal ik maar 5 à 6 uur per nacht omdat er veel meer werk is."

Moet ik mijn grond niet laten testen voor ik uit eigen moestuin begin te eten?

"Veel mensen haken daar af, ook omdat het 80 euro kost, maar ja: zeker als je in de stad woont, moet je dat doen. Soms is er historische bodemvervuiling waar je niks van weet. Het is heel simpel. Surf naar de Bodemkundige Dienst van België (www.bdb.be) en vul daar het formulier voor een grondanalyse in. Je krijgt een zakje voor staalnames thuis en die stuur je gevuld terug. Een paar weken later krijg je het gedetailleerde verslag. Als je twijfelt en de moeite niet wil doen, zaai dan in potten of in verhoogde bakken die je vult met potgrond."

Neem jij grote beslissingen in je tuin? Klopte je jouw vertrek bij Woestijnvis bijvoorbeeld af boven een krop sla?

"Oh nee. In mijn tuin zie ik alleen die honderd zaadjes die op een rij moeten komen. Als je je op iets kleins concentreert, vallen alle andere zorgen weg. De grote knopen hak ik 's morgens in de douche door."

Ik dacht dat tuinieren één lange sessie 'alles-op- een-rij-zetten' was.

"Integendeel. Ik ben zo van de wereld, dat ik het zelfs moeilijk vind om mijn kinderen ondertussen wat tuindingen bij te brengen. Joggers hebben een runner's high. Ik heb een zaai-high, een soort trance. 's Morgens om 8 uur kruip ik in mijn moestuin. Als de kinderen om 13 uur komen roepen dat het eten klaar is, denk ik vaak écht dat het nog maar 10 uur is."

Wat zie je in zo'n trip? Planten buigend onder het gewicht?

"Ik beeld me in waar ik 's zomers mijn stoel zal neerzetten voor het aperitief en wat ik dan zie. Eerst een laagje sla, daarboven tomaten en daarnaast komkommers. Ik zie hele gerechtjes in 3D."

's Zomers heb jij naar verluidt de zwartste voetzolen van West-Europa.

"Ik werk blootsvoets in de tuin, als de camera's weg zijn. Is er iets leukers? Tegen september zijn mijn voeten schandalig vuil. Wassen, schuren, het helpt dan allemaal niks meer. Enige oplossing is naar zee gaan en door het zoute water en het schurende zand lopen. Twee keer plezant. Ik zeg het, geluk is helemaal geen mumbo jumbo, hoor."

18 maart: sla
Little Gem & Mesclun.

25 maart: zomerkolen

Spitskool Eersteling & broccoli Groene Calabrese.

1 april: aardappelen

Aardappel Berber & aardappel Eersteling.

8 april: tomaten

Ananastomaat & tomaat Black Cherry.

15 april: bonen

Bonen Fructidor & bonen Aiguillon.

22 april: wortelen

Wortelen Parijse Markt & wortelen Nantes.

29 april: zonnebloemen

Zonnebloem Moonwalker & zonnebloem Giganteus

13 mei: pompoenen

Pompoen Uchuki Kuri & Gele Reuzen-pompoen.

1 reactie

Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie
  • Petra Decorte

    De zin op de doos mocht wel iets anders geformuleerd worden, er staat "met gratis zaad van Wim"