Samenwoners erven volgens de wet niets van elkaar. Maar ook voor wie een wettelijke samenwoning aanging, regelt de wet niet zo veel
Shutterstock Samenwoners erven volgens de wet niets van elkaar. Maar ook voor wie een wettelijke samenwoning aanging, regelt de wet niet zo veel

Exclusief voor abonnees

Als (on)getrouwd koppel een huis kopen? Notaris vertelt waarom u deze afspraken maar beter op papier zet

Samen een huis kopen, stap je dan maar beter ook meteen in het huwelijksbootje? Zet toch maar betere enkele afspraken officieel op papier. Dat zeggen notarissen Bénédicte Strobbe en Anthony Wittesaele. Als samenwonend koppel erft u bijvoorbeeld niet automatisch van elkaar. Bovendien zijn er juridische regels die bepalen wie welk bedrag krijgt als je het huis besluit te verkopen. En dat is niet noodzakelijk de partner met de meeste spaarcenten. De twee notarissen geven advies.

Trouwen is al lang niet meer de norm in onze samenleving. Om uiteenlopende redenen verkiezen steeds meer partners om samen te wonen zonder getrouwd te zijn. Dat ontslaat hen van een aantal huwelijkse plichten, maar het ontzegt hun ook een aantal huwelijkse rechten.

Dat laatste wordt pas echt een probleem als aan dat samenwonen een einde komt, door een relatiebreuk of een sterfgeval. Dan bent u als ongehuwde samenwonende minder of, in het geval van feitelijk samenwonenden, zelfs helemaal niet beschermd. Samenwoners erven volgens de wet niets van elkaar. Maar ook voor wie een wettelijke samenwoning aanging, regelt de wet niet zo veel. Onterecht gaan mensen ervan uit dat zo’n wettelijke samenwoning amper verschilt van een huwelijk. Niets is minder waar.

Als koppel kan u kiezen in welke verhouding u eigenaar bent van de woning. Maakt u daarover geen afspraken, dan gaat de notaris ervan uit dat iedere partner voor een gelijk deel eigenaar is

Beding van aanwas: wat is het?

Wilt u elkaar ook als ongehuwd samenwonend koppel beter beschermen, door bijvoorbeeld te garanderen dat de langstlevende partner de woning in volle eigendom krijgt, dan is een extra ingreep van de notaris nodig bij het aankopen van de woning. “Een beding van aanwas is een goede oplossing voor deze situatie”, zegt notaris Bénédicte Strobbe. “Dat is een contract dat de samenwonenden afsluiten en in de aankoopakte laten opnemen. Daarin komen de partners wederkerig overeen dat, als een van hen overlijdt, het deel in de woning van de eerststervende zal toekomen aan de langstlevende. Of anders gezegd: dat het zal aanwassen bij het deel van de langstlevende.”

Om zo’n beding van aanwas, in de volksmond ook wel tontine genoemd, te kunnen opstellen, zijn twee voorwaarden vereist, verduidelijkt de notaris. “De eerste voorwaarde is dat de partners ongeveer gelijke overlevingskansen moeten hebben. En een tweede voorwaarde is dat ze gelijke delen in de woning moeten bezitten.” Als koppel kan u namelijk kiezen in welke verhouding u eigenaar bent van de woning. Maakt u daarover geen afspraken, dan gaat de notaris gemakshalve ervan uit dat iedere partner voor een gelijk deel eigenaar is.

We merken dat in een groot aantal gevallen de eigen inbreng, naast het bedrag dat geleend wordt door de kopers, niet gelijk is

notaris Anthony Wittesaele

Gelijke eigendomsverdeling

U kunt ook ervoor kiezen om eigenaar te zijn in verhouding tot uw financiële inbreng. Zo kunt u voor 70% eigenaar zijn van de woning, terwijl uw partner maar voor 30% eigenaar is, omdat u beiden respectievelijk 70% en 30% van de aankoopprijs voor uw rekening neemt. “We merken dat in een groot aantal gevallen de eigen inbreng, naast het bedrag dat geleend wordt door de kopers, niet gelijk is”, legt notaris Anthony Wittesaele uit bij Notaris.be. “Dat er door de ene partner meer spaarcentjes worden ingestoken, of dat de ouders van de ene partner meer gaan schenken of lenen aan het jonge koppel.” Maar dat hoeft niet per definitie de eigendomsrechten van die andere partner te bepalen. Wat geschreven staat in de eigendomsakte, dat bepaalt uiteindelijk wie de eigenaars zijn.

Zonder gelijke eigendomsverdeling is een aanwasbeding niet mogelijk, zo bevestigt ook notaris Wittesaele. Bovendien zijn er nog andere nadelen verbonden aan een ongelijke eigendomsverdeling. “Daaruit volgt namelijk dat de meerwaarde, als u de woning wenst te verkopen, ook verdeeld wordt in diezelfde verhouding. En dat is misschien niet wat u en uw partner willen. Omgekeerd volgt daaruit dat beide partners ook moeten bijdragen in de kosten op basis van die andere verhouding: 30% van de kosten voor de ene partner, 70% voor de andere. Dat kan soms ook niet de bedoeling zijn. Ook daarom zou de 50/50-verhouding eigenlijk meer de algemene regel dan een uitzondering moeten zijn.”

Testament

Met een aanwasclausule kan u ervoor zorgen dat uw partner bij uw overlijden de samen aangekochte woning in volle eigendom krijgt of er levenslang het vruchtgebruik van krijgt. Maar dat kan u evengoed laten vastleggen in een testament. Al zijn daar toch enkele minpunten of risico’s aan verbonden, waarschuwt notaris Strobbe. “Een eerste pijnpunt is dat een testament te allen tijde kan herzien worden en bovendien eenzijdig herroepelijk is, zelfs zonder dat u dat van elkaar weet.” Dat geldt niet voor een beding van aanwas: tenzij anders overeengekomen, is dat alleen te verbreken met het akkoord van alle betrokkenen, nooit eenzijdig.

U moet rekening houden met het gegeven dat de erfgenamen van de eerststervende niet noodzakelijk zullen erven van de langstlevende

“Een tweede pijnpunt is dat we met een testament op het niveau van het erfrecht zitten. En daar zijn ook andere regels van toepassing”, vervolgt de notaris. “Zo kunnen uw testamentaire wensen soms in conflict komen met bepaalde reserves of voorbehouden delen die volgens dat erfrecht bijvoorbeeld aan uw kinderen of ouders moeten toekomen.” Door een aanwasbeding te gebruiken, kan u die zogenoemde reservataire rechten van kinderen en ouders alsnog uitsluiten.

Tegelijk moet u ook rekening houden met het gegeven dat de erfgenamen van de eerststervende niet noodzakelijk zullen erven van de langstlevende. Het risico bestaat dus dat de samen aangekochte woning definitief verdwijnt uit het bezit van de familie van de eerststervende. Dat nadeel kan u dan weer ondervangen door het beding van aanwas te beperken tot het vruchtgebruik van de betrokken woning.

Het beste van beide werelden

In de praktijk combineren we een beding van aanwas meestal met een testament, stelt notaris Strobbe vast. En dat is wat zij zelf ook aanbeveelt. “De aanwasclausule biedt de perfecte rechtszekerheid dat in geval van overlijden de langstlevende partner wel eigenaar kan worden van de totaliteit van de woning. Maar waarom zou je dat nog combineren met een testament? De reden is eigenlijk gelegen in de fiscaliteit.”

Zo kan het beding van aanwas fiscale voordelen bieden, omdat er op het deel van de eerste overledene geen erfbelasting verschuldigd is, enkel registratiebelasting. “Die bedraagt in Vlaanderen in principe 10% op het overgedragen deel.” Maar dat kan precies nadelig uitvallen als het gaat over de gezinswoning, die vrij is van erfbelastingen. “Net omdat we met een testament op het niveau van het erfrecht zitten, kunnen we daar meestal de vrijstelling van de gezinswoning vragen”, besluit notaris Strobbe. “In dat geval dient de langstlevende partner dus niets te betalen.”

Meer informatie vindt u op notaris.be, de website van Fednot, de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat. Een recente infofiche over het aanwasbeding, die u hier downloadt, bevat onder meer een concrete simulatie van de verschillende scenario’s.

Meer nieuws over geldzaken lezen? Dat kan in dit dossier.

Lees ook:

“Wisselkoersbewegingen kunnen uw beleggingen maken of kraken”: onze geldexpert geeft alternatieven voor de euro als betaalmiddel (+)

Wat is het maximumbedrag voor de woonbonus en hoe geef je huurinkomsten aan? Onze geldexpert beantwoordt lezersvragen over de belastingbrief (+)

HelloFresh? Foodbag? Of toch iets anders? De 6 grootste leveranciers van maaltijdboxen vergeleken (+)

Lees meer