2 Bliksem boven Leuven
Kevin Van Camp Bliksem boven Leuven

Exclusief voor abonnees

Kan je zelf voorspellen of het al dichtbij is? Mag ik nog in bad wanneer het boven mij hangt? Expert beantwoordt 10 vragen over onweer

Na een lange hittegolf barst op veel plaatsen in ons land nu het onweer los. Komen ze de voorbije jaren vaker voor, zoals sommigen durven te beweren? Klopt het dat je stekkers in huis beter uittrekt om schade te voorkomen?  En wat als je toch in een hevig onweer belandt? Wij vroegen het aan Dieter Poelman, bliksemexpert bij het Koninklijk Meteorologisch Instituut van België (KMI).

Hoe weet je of er onweer in de lucht hangt?

Kijk omhoog. Een blik op de wolken kan je al heel wat vertellen. “Typische onweerswolken, cumulonimbuswolken zoals we ze noemen, kunnen tot wel 10 kilometer en meer hoog worden”, zegt bliksemexpert Dieter Poelman. “Onweerswolken hoeven trouwens niet per se donkergrijs te zijn. Vaak zijn ze spierwit van kleur. Een ding staat vast: ze zijn heel indrukwekkend, bloemkoolachtig van vorm en niet te verwarren met witte sluimerwolkjes.”

“Ook hevige regenval betekent sowieso een verhoogde kans op onweer, zeker na enkele warme dagen. Je kan je daarop voorbereiden via een weerapp, bijvoorbeeld via de app van het KMI. Dankzij ons bliksemdetectienetwerk met sensoren meten we voortdurend de elektromagnetische straling uitgezonden bij elke bliksemontlading en kunnen onze waarnemers in heel het land bliksemactiviteit traceren, voorspellen en de bevolking gericht waarschuwen.”

Een grotere afstand is niet altijd veilig. Het gebeurt dat mensen toch door bliksem geraakt worden terwijl de donderwolk enkele kilometers verderop is. Dat fenomeen noemen we ‘bolt from the blue’

Dieter Poelman, KMI

Hoe bepaal je of een onweer veraf of dichtbij is?

“De drie-secondenregel geeft je een idee van hoever de bliksemactiviteit van je verwijderd is”, zegt Poelman. “Hoor je dondergeluid binnen drie seconden na het zien van een bliksemschicht, dan weet je dat het onweer zich op een kilometer van jou bevindt. Geluid verplaatst zich immers aan een snelheid van zo’n 330 meter per seconde. Tel je twintig seconden, dan is de bui nog veraf, maar bij drie seconden zit je sowieso in de gevarenzone.”

Al is een grotere afstand niet altijd veilig. “Het gebeurt dat mensen toch door bliksem geraakt worden terwijl de donderwolk enkele kilometers verderop is. Dat fenomeen noemen we ‘bolt from the blue’. Een bliksem slaat niet per se recht ‘onder’ de wolken in, maar kan tot enkele kilometers ver reiken.”

Hoe groot is de kans dat je getroffen wordt door de bliksem?

“Hoe indrukwekkend het natuurspel ook is, bij onweer blijf je het best niet buiten staan. De kans dat je in ons land getroffen wordt door een blikseminslag is redelijk klein, maar toch overkomt het gemiddeld een à twee Belgen per jaar. Zo’n 60 à 70 procent van de slachtoffers overleeft het, maar velen houden er ernstige brandwonden aan over. Ook psychologische problemen komen na een bliksemongeval vaak voor, en dan heb ik het niet enkel over angsten maar ook over een veranderde persoonlijkheid, alsof mensen een gedaanteverwisseling ondergaan. Kortom, ook al zijn de meesten niet meteen geneigd om naar binnen te gaan: als het dondert blijf je het best in je kot.”

Hoe reageer je als iemand toch geraakt is?

Kan je iemand die geraakt is aanraken of niet? Daarover bestaan veel misverstanden. Poelman is duidelijk: “Iemand die verbliksemd is, zit niet onder stroom en moet je meteen proberen te helpen. Bel zo snel mogelijk de hulpdiensten en start indien nodig meteen met hartmassage of mond-op-mondbeademing.”

(lees verder onder de foto)

2 Dieter Poelman, bliksemexpert bij het KMI
Sofie Van Hoof Dieter Poelman, bliksemexpert bij het KMI

Welke voorzorgsmaatregelen neem je best in huis?

De kans dat de bliksem net jouw woning treft is klein, maar niet onbestaande. “Het is vaak echt een kwestie van pech hebben”, zegt de expert. “Toch is het een goed idee om het risico op problemen te verkleinen.”

- Hou ramen en deuren gesloten: “Slaat de bliksem in vlak voor een open raam of deur, dan kan de stroom overspringen op de persoon die vlakbij staat.”
- Trek stekkers uitDe bliksem hoeft jouw huis niet rechtstreeks te treffen om schade te veroorzaken. “Als een bliksem enkele tientallen meter verder invalt en daar in de grond elektrische stroomvertakkingen vindt, kan de bliksemstroom de weg naar je woning vinden en daar alle toestellen met een stekker stukmaken. Je doet er dus goed aan aansluitingen van televisie, koelkast, diepvries, vaste telefoon… uit te trekken. Blijf ook uit de buurt van elektrische toestellen, want hoewel de kans klein is, kan je ook onrechtstreeks door de bliksem geraakt worden.”
- Neem geen bad of douche: “Vindt de bliksem water, dan staat het water onder stroom. Stap dus tijdens een hevige onweersbui niet in de douche of in bad. Vorig jaar kreeg een Nederlandse jongen zo een elektrische stroomstoot te verwerken. En dat is niet min: de lading van een blikseminslag varieert van 3 tot 300 kilo-ampère. Zelfs een ‘milde’ inslag is ontzettend krachtig en levensbedreigend. Ook zwemmen is bij onweer trouwens uit den boze.”

Wat bij bliksemschade?

Bij bliksemschade – klein of groot – neem je best zo snel mogelijk contact op met je verzekeringsmakelaar. Want of je al dan niet recht hebt op een tegemoetkoming, hangt af van je polis.

Wat als je buiten bent?

Ben je in openlucht en heb je niet de kans om een huis binnen te lopen? Let dan op het volgende:

- Schuil niet onder een boom: “Bliksem heeft een voorkeur voor hoge constructies: de plaatselijke kerktoren, de nok van het dak, maar evengoed een hoge boom. Ga dus niet schuilen onder een alleenstaande boom, want bij een inslag daarop kan de stroom ook jou treffen. Ieder jaar opnieuw hoor je verhalen van mensen die op die manier geëlektrocuteerd worden.”
- Maak jezelf zo klein mogelijkBen je op het verkeerde moment op de verkeerde plek en kan je jezelf op geen enkele manier in veiligheid stellen? “Maak jezelf dan zo klein mogelijk: ga gehurkt op je tenen zitten en sla je armen om je knieën terwijl je je hoofd laag houdt. Ik heb nog nooit iemand de theorie zien toepassen, maar ben je op een open vlakte terwijl het boven je hoofd dondert en bliksemt, dan is je klein maken zeker de veiligste optie.”
Stap in de auto‘Een auto doet dienst als een kooi van Faraday: een gesloten constructie van elektrisch geleidend materiaal (zoals koper of ijzer, nvdr.) die ervoor zorgt dat elektrische velden niet naar binnen kunnen dringen. Hou ruiten en deuren wel gesloten, want anders verliest de wagen haar beschermende effect.”
- Ga niet in een bushokje of open schuilplek staan: “Een bushokje beschermt je tegen regen, maar niet tegen bliksem. Enkel een gesloten ruimte kan veilig zijn. Als de bliksem het bushokje zou raken, dan bestaat de kans dat je alsnog getroffen wordt. Hetzelfde geldt voor andere half afgesloten shelters.”

De meeste blikseminslagen zien we op het Europese drielandenpunt, tussen Slovenië, Oostenrijk en Italië, met een jaarlijks gemiddelde van 7 inslagen per vierkante kilometer

Dieter Poelman, KMI

Hoe ontstaat onweer?

“Cumulonimbuswolken, dus de grote bloemkoolachtige onweerswolken, zijn gevuld met ijskristallen en hageldeeltjes die tegen elkaar botsen, met ladingsoverdracht tot gevolg. Dit creëert zones die overwegend positief of net overwegend negatief geladen zijn, wat een spanningsveld opwekt. Hoe groter die spanningsvelden, hoe groter de kans op een ontlading: bliksem.”

Heeft onweer ook voordelen?

De voorbije jaren kregen we in ons land al te maken met extreme droogte en ook de voorbije maanden werd gewaarschuwd voor waterschaarste. “Een fikse onweerbui af en toe heeft dus ook voordelen. In de meeste streken van ons land valt er maandelijks gemiddeld 70 mm (of l/m²) neerslag. Sommige onweersbuien leveren meer dan 10 millimeter in een halfuur op, wat in droge periodes welkom is om het regenwaterpeil op te krikken.”

Komen onweders vaker voor?

Het voelt misschien niet zo, maar in ons land is de bliksemintensiteit vrij beperkt. “België telt jaarlijks gemiddeld één blikseminslag per vierkante kilometer. In de Ardennen zien we een kleine verhoging vergeleken met de kuststreek, waar het reliëf vlakker is. In zuiderse landen zoals Italië ligt het aantal grondinslagen een aantal keer hoger dan bij ons. In Scandinavische landen zijn blikseminslagen dan weer zeldzamer.”

“Met ons gematigde klimaat valt het in Europa al bij al goed mee. De meeste blikseminslagen zien we op het Europese drielandenpunt, tussen Slovenië, Oostenrijk en Italië, met een jaarlijks gemiddelde van 7 inslagen per vierkante kilometer. Dat is niets vergeleken met de tropen, waar het er met 50-100 inslagen per vierkante kilometer veel heftiger aan toegaat.”

Lees ook:

Zon of regen? Weermannen geven advies over welke weerapp je het best gebruikt (+)

Hoe krijg je je woning toch koel tijdens de hittegolf? En kan het te warm zijn om te telewerken? (+)

Is een regenwaterput nog altijd een goede investering nu de zomers steeds droger worden? (+)

Lees meer