Getty Images

Exclusief voor abonnees

Oké, minder vlees eten. Maar wat is een goede vleesvervanger?

Wat mag er nog wél in het boodschappenmandje?

Het klimaatpanel van de Verenigde Naties kwam onlangs met een alarmerende boodschap: de consument moet zijn eetgewoonten drastisch aanpassen om een dreigende voedselcrisis en verdere opwarming van de aarde af te wenden. Vooral vlees moet vaker van het menu geschrapt worden. Wat mag nog wél in het winkelwagentje? 

1. Welke vleesvervangers zijn het best?

De ene vleesvervanger is de andere niet. “Als je kiest voor een vegaburger met kaas, kun je qua klimaatimpact eigenlijk net zo goed een stukje kip eten”, zegt Kirsten Palland van de Nederlandse consumentenorganisatie Milieu Centraal. Dat komt doordat kaas een relatief hoge CO2-uitstoot genereert. Beter is het om te kiezen voor een product op basis van peulvruchten, zoals kikkererwten of soja.

Vleesvervangers op basis van groenten zijn klimaatgewijs ook een goede keuze, al leveren die minder mineralen en eiwitten dan producten op sojabasis. Daar staat volgens Milieu Centraal tegenover dat de meeste mensen al veel meer eiwitten binnenkrijgen dan ze nodig hebben en dat je mineralen ook kunt halen uit bijvoorbeeld volkorenbrood en noten. Duurdere vleesvervangers zijn overigens niet per se beter voor het klimaat.

2. Smaakt dat dan wel?

De Nederlandse Consumentenbond in Nederland serveerde in 2017 veertig proefpersonen een nasi, een pasta en een burger in twee varianten: één bereid met vleesvervangers, de ander met kip, gehakt of rundvlees. Opvallend: in een derde van de gevallen wisten de proevers geen onderscheid te maken tussen de versie met echt vlees en een vervanger. Wel beoordeelden de meeste proevers de maaltijd met echt vlees als lekkerder - vooral de vegaburger moest het in dit onderzoek afleggen tegen de smaak van een rundvleesburger.

“Consumenten vinden vlees zo lekker omdat het zo lekker mals is”, zegt biochemicus en voedingsexpert Harry Aiking, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Dat komt door de spiervezels. Plantaardige eiwitten zijn bolvormig en groeien op zaden. Die hebben een heel ander mondgevoel. Om de consistentie van vlees na te bootsen, moeten die bolletjes gestrekt worden tot draden. Dat proces kost veel energie.”

Vandaar dat het Voedingscentrum adviseert om, liever nog dan met bewerkte vleesvervangers, te koken met onbewerkte noten, zaden, tofu en peulvruchten.

Lastig? “Het hangt nogal af van het soort gerechten dat je kookt”, zegt Kirsten Palland van Milieu Centraal. “Ben je gewend traditioneel aardappels, groenten en vlees te serveren, dan is het moeilijker om een goede vervanger voor het vlees te vinden. Maar kook je een ander soort gerechten, dan is het makkelijker om een smakelijk alternatief te vinden.”

Milieu Centraal probeert consumenten te helpen met simpele klimaatvriendelijke recepten op zijn website, zoals bloemkoolrisotto, wraps met hummus en spinazie of Oosterse groentepakketjes voor op de barbecue.

Palland: “De meeste mensen hebben een aantal vaste recepten op hun repertoire die het eerst in je opkomen als je in de supermarkt staat te bedenken wat je gaat eten. Het effectiefst op de lange termijn is het als je in dat rijtje een aantal lekkere vleesloze recepten weet in te voegen. Je hoeft niet meteen fulltime vegetariër te worden. Probeer bijvoorbeeld eens een week geen vlees te eten, waardoor je creatiever gaat koken en misschien gerechten ontdekt die je in je wekelijkse patroon kunt invoeren.”

3. Is het een oplossing om vaker vis te eten?

Wat betreft de impact op het klimaat, scoort vis beter dan vlees. Maar visconsumptie heeft andere kwalijke milieueffecten: door overbevissing sterven vissoorten uit en de productie van kweekvis heeft vaak vervuiling tot gevolg, doordat antibiotica en hormonen in het water terechtkomen. “Het is dus geen goed idee als we massaal zeven keer per week vlees gaan vervangen voor vis”, concludeert Palland van Milieu Centraal.

Het Voedingscentrum adviseert één keer per week vis op het menu. “Maar dan wel de duurzame soort”, zegt Corné van Dooren, expert duurzaam eten. “Dat houdt in: vissen met weinig bijvangst en die niet in de categorie overbevissing vallen. Ook wordt gekeken of de bodem bij de vangst niet teveel wordt beschadigd. Met haring en makreel zit je doorgaans goed, tonijn is lastiger. Aan het MSC of ASC  keurmerk valt te zien of de vis duurzaam is.”

4. Stel: je kunt vlees echt niet laten liggen. Wat kun je dan het beste eten: rund, kip of varken?

Wit is beter dan rood, is een goede stelregel. Het Voedingscentrum adviseert een maximum van 500 gram per week.

De CO2-uitstoot bij de productie van witvlees zoals kip en ander gevogelte is vele malen lager dan bij de productie van rundvlees. Varkensvlees zit er tussenin. “Dat heeft te maken met het verschil in spijsvertering”, zegt Corné van Dooren. “Koeien, schapen en geiten produceren bij het verwerken van hun eten meer broeikasgassen dan kippen.”

Voor de verstokte carnivoor is er nu ook hybride vlees. Dat is vlees aangevuld met groenten, bijvoorbeeld schnitzels en hamburgers die voor 30 procent uit groenten bestaan. De Nederlandse worstfabrikant Stegeman kwam eind vorig jaar ook met vleeswaren voor op brood die voor een derde zijn aangevuld met groenten: boterhamworst met koolrabi en knolselderij en filet americain met wortel.

5. Als je toch vlees eet, is het voor het klimaat dan beter om biologisch vlees te kopen?

Daar is geen eenduidig antwoord op, stelt Corné van Dooren van het Voedingscentrum. “Biologische producten hebben een hogere impact op de milieubelasting, broeikasgassen en landgebruik omdat de opbrengsten lager zijn en de dieren langer leven. Het scoort wel beter op dierenwelzijn, natuurbehoud en het gebruik van minder bestrijdingsmiddelen. Het is een lastige afweging.”

Dit geldt ook voor biologische gewassen. “Pesticiden hebben een slechte naam, maar in de biologische teelt worden ook pesticiden gebruikt”, zegt biochemicus Harry Aiking. “Alleen zien die er een beetje anders uit. Zo worden wijndruiven behandeld met koperzout. Dat is ook geen prettig spul. Als je biologisch wil verbouwen, heb je meer land en water nodig. Wat je op de ene plek wint, verlies je op de andere.”

Volgens Aiking zit de oplossing niet in de keuze voor kip in plaats van rund of biologisch in plaats van niet-biologisch vlees. “De focus moet liggen op consuminderen. Vooral op het gebied van dierlijke eiwitten: daar eten we veel te veel van. We moeten terug naar een soberder dieet, of we dat nou leuk vinden of niet.”

6. Meer groenten en fruit dus in het boodschappenmandje, maar welke?

Hoe lokaler het product, hoe minder brandstof er wordt verspild en hoe lager de impact op het milieu. Klinkt simpel, maar het aanbod is soms erg schaars. De meeste groenten en fruit komen uit het buitenland, waar de productiekosten lager liggen. Om een goede afweging te maken, is het van belang om te weten hoe het product is vervoerd.

Scheepvaart is in de regel minder milieubelastend dan luchtvaart, al zitten ook daarin verschillen. Zo kan een licht product als graan zonder al teveel brandstof via containerschepen of per vliegtuig worden vervoerd, terwijl er heel wat meer brandstof nodig is voor groenten en fruit die water vasthouden. Neem bijvoorbeeld kiwi’s. “Die zijn zwaar en door het watergehalte bovendien erg bederfelijk”, zegt biochemicus Harry Aiking. “Micro-organismen groeien daar hard op. Je kunt dus rustig maïs uit Amerika consumeren, maar groenten en fruit kun je beter niet van ver halen.”

Zacht fruit dat vanwege de korte houdbaarheid wordt ingevlogen – denk aan bramen, rode bessen en frambozen – is milieuvervuilender dan bananen, die altijd per boot komen. Of citrusfruit uit Zuid-Europa of Marokko, dat een relatieve korte weg aflegt om in de Nederlandse schappen te belanden. De verschillen zijn echter marginaal: over het algemeen hebben groenten en fruit - ook als ze van ver komen - “een lage milieudruk”, zegt Corné van Dooren van het Voedingscentrum. “Het is dus goed om daar ruim van te eten. Ook voor de gezondheid.”

4 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Willy Gorissen

    Pieter, je hebt voor een stukje gelijk maar trekt verkeerde conclusie. Koeien stoten inderdaad massaal methaan uit, hetgeen voor nog veel meer opwarming zorgt dan CO2. En klopt dat methaan afbreekt. Het is net daarom dat plantaardig eten het wondermiddel is om het klimaat te redden. Stop met koeien kweken en de opwarming gaat afnemen. Als je steeds weer nieuwe koeien kweekt, blijft de uitstoot van methaan en blijft de opwarming. Niks effectiever voor het klimaat dan afbouwen vd veestapel

  • PIETER ROGIERS

    En zo worden we afgeleid van de allergrootste oorzaak van broeikasgassen: de verbranding van fossiele brandstoffen! Vleesproductie is CO2-neutraal: koe stoot methaan uit, methaan breekt na 10 jaar af in CO2, plant neemt CO2 op, koe eet plant, koe stoot methaan uit ... Een kringloopsysteem dus!

Lees meer