Getty Images

Exclusief voor abonnees

"Erfbelasting is niet aangepast aan maatschappelijke realiteit": tarieven kunnen oplopen tot 80%

Wil je als single je erfenis nalaten aan je petekind? Als er geen familieband is, kan de belasting oplopen tot 80 procent. Daarvoor waarschuwt Michel Maus, fiscaal expert in ons geldpanel. Onze maatschappij verandert in ijltempo en dat geldt ook voor manier waarop mensen relaties met elkaar aangaan. Steeds minder mensen gaan trouwen en steeds meer mensen scheiden, wonen ongehuwd samen of zijn single. Onze maatschappij verandert, maar ons rechtsstelsel doet dat niet, of althans niet in hetzelfde tempo en dat heeft zo zijn gevolgen voor de belasting die je betaalt op erfenissen.

In België is de erfbelasting in de drie gewesten nog steeds heel erg afhankelijk van de familieband. Dit betekent dat hoe dichter de familieband met de overledene is, hoe lager de tarieven zullen zijn. Nu “lager” moet met een korreltje zout worden genomen want de tarieven voor de partner en de kinderen lopen in het Vlaanderen ook al op tot 27% en in Brussel en Wallonië zelfs tot 30%. Maar de tarieven die worden toegepast tussen personen zonder enige familieband zijn helemaal te gek om los te lopen. In Vlaanderen bedraagt het tarief tussen “vreemden” op het erfdeel boven 75.000 euro maar liefst 55%. In Brussel en Wallonië is het nog erger en loopt het tarief tussen “vreemden” zelfs op tot 80% op het erfdeel boven 175.000 euro. Dat is eigenlijk geen belasting meer, maar een quasi onteigening.

Mensen die een LAT-relatie hebben, en dus niet samenwonen, worden onderworpen aan de hoogste tarieven van de erfbelasting

De fiscale situatie is bijzonder schrijnend indien men begint te beseffen dat de “vreemden” die aan de hoogste tarieven worden onderworpen, eigenlijk niet zo “vreemd” zijn ten opzichte van elkaar. Het gaat hier bijvoorbeeld om singles die zelf geen kinderen hebben en hun erfenis nalaten aan de zoon of dochter van hun beste vriend van wie zij meter of peter zijn. Of het gaat om mensen die een LAT-relatie met elkaar hebben, en dus niet samenwonen, maar wel een hechte emotionele relatie hebben. In al die gevallen zullen de erfgenamen worden onderworpen aan de hoogste tarieven van de erfbelasting. In de wetenschap dat thans in België reeds 44 procent van alle gezinnen bestaat uit één persoon en dat 9,8 procent van alle duurzame relaties LAT-relaties zijn, is het dan ook duidelijk dat de tarieven van de erfbelasting niet meer zijn aangepast aan de maatschappelijke realiteit.

De vraag die in dit verband al enige tijd aandient, is de vraag of we de familieband wel zo zwaar moeten laten doorwegen op het vlak van het fiscaal tarief van de erfbelasting. Is het niet aangewezen om hierbij ook rekening te houden met de genegenheidsband die mensen met elkaar kunnen hebben? Dit zou men kunnen doen aan de hand van de “vriendenerfenis”, waarbij men aan mensen de mogelijkheid biedt om bij testament een of meerdere personen aan te duiden als “best friend”, zodat die ook tegen de laagste tarieven zouden kunnen erven, zoals kinderen of een echtgenoot. Dat zou dus een groot verschil maken. Stel bijvoorbeeld dat u als alleenstaande, bij testament 150.000 euro aan uw petekindje, de dochter van uw beste vriend, hebt nagelaten. Wel dan zal die daarop momenteel in Vlaanderen 68.000 euro aan erfbelasting moeten betalen. In het kader van een “vriendenerfenis” zou zij echter “maar” 10.500 euro aan erfbelasting moeten betalen. Dat kan toch al tellen.

De Vlaamse regering heeft laten opmerken dat de vriendenerfenis tot 12.500 euro beperkt gaat blijven. Boven dit bedrag blijven de normale tarieven tussen vreemden gelden

En ondertussen heeft de politiek dit ook opgepikt. De Vlaamse regering heeft bij haar aantreden beloofd om werk te maken van de invoering van de “vriendenerfenis” tegen 1 januari 2021. Goed nieuws dus en bravo voor de Vlaamse regering. Maar het goede nieuws moet men echter gaan nuanceren. Zo heeft de Vlaamse regering kort na haar aantreden al laten opmerken dat de vriendenerfenis tot 12.500 euro beperkt gaat blijven. Boven dit bedrag blijven de normale tarieven tussen vreemden gelden. Dit zou dan in ons voorbeeld betekenen dat uw petekindje geen 68.000 euro moet betalen, maar “slechts” 65.250 euro op haar erfenis. De Vlaamse “vriendenerfenis” zal dus bijzonder weinig voorstellen in realiteit. En nu heeft de Vlaamse regering ook nog aangekondigd dat de deadline van 1 januari 2021 voor de invoering van de ”vriendenerfenis” niet gehaald zal worden “omwille van de corona-crisis”. Met dergelijke fiscale vrienden heeft de burger dan ook geen fiscale vijanden meer nodig.

OVERZICHT: evolutie samenstelling private huishoudens

Uit de statistieken van het Planbureau blijkt dat de private huishoudens in 2000 bestonden uit:
• 39% uit éénpersoonsgezinnen ( al dan niet met kinderen )
• 52% uit gehuwden
• 6% uit samenwonenden

In 2016 bedroeg dit percentage respectievelijk:
• 44% éénpersoonsgezinnen
• 41,2% gehuwden
• 12,8% samenwonenden

Het Planbureau voorziet dat als we deze evolutie in 2050 in België zullen verderzetten de huishoudens zullen bestaan uit:
• 51% éénpersoonsgezinnen
• 31,6% gehuwden
• 14,9% samenwonenden

Lees ook:

Scheiden doet ook fiscaal lijden: onze belastingexpert bekijkt de impact van een relatiebreuk op uw belastingen (+)

“Keuze voor schenking of erfenis levert verschil op in het fiscale kostenplaatje”: onze belastingexpert legt de regels uit voor uw nalatenschap (+)

Wie betaalt coronafactuur? “Echt rijken zijn niet meer aan hogere belastingstarieven onderworpen”

Lees meer