De Financietoren in Brussel.
Photo News De Financietoren in Brussel.

Exclusief voor abonnees

Financietoren verkocht voor 1,2 miljard euro: voor honderden miljoenen gerold door Nederlander, belastingbetaler betaalt factuur

Financietoren in 2001 verkocht voor 272 miljoen euro, in 2020 voor 1,2 miljard euro

Verkoopprijs van de Financietoren in 2001: 272 miljoen euro. Verkoopprijs van dezelfde toren in 2020: 1,2 miljard euro. Huur die de Belgische staat tussen 2002 en 2031 zal betaald hebben: 1,1 miljard euro - zonder rekening te houden met indexering. Of hoe de Nederlandse vastgoedtycoon Frank Zweegers de Belgische staat rolde dankzij het sale and lease back-idee van de regeringen Verhofstadt I en II.

Het begon allemaal bij de verkoop van de Financietoren in 2001, maar wat er allemaal aan «de grootste transactie ooit» vooraf ging, stinkt als overrijpe Brusselse schimmelkaas. Tot dan was de toren, opgeleverd in 1982, in handen van de Belgische overheid. De toren was aan renovatie toe, want op verschillende plaatsen in het gebouw was het kankerverwekkende asbest gebruikt. 

De toenmalige regering, met premier Verhofstadt (Open Vld), Rik Daems (Open Vld) en Johan Vande Lanotte (sp.a), bedacht een ander plan: ze zouden de Financietoren verkopen en meteen terughuren van de nieuwe eigenaar. Op die manier, zo was de redenering, konden de kosten van de renovatie afgewenteld worden op de eigenaar en zou de staat miljoenen besparen. Dat de lekkende begrotingen op die manier in evenwicht werden gehouden zonder daarvoor de broeksriem aan te halen, was mooi meegenomen. Dus werd in 2001 de verkoop van de Financietoren afgesloten - voor 272 miljoen euro, volgens een rapport van het Rekenhof in 2006 en volgens krantenartikels van toen, voor 311 miljoen euro volgens het persbericht van Breevast en ZBG gisteren. De nieuwe eigenaars renoveerden vervolgens de toren voor 325 miljoen euro. De Belgische overheid huurde het gebouw daarna terug, gedurende minstens 25 jaar.

Rekening

Naast de Financietoren werden tussen 2001 en 2006 nog eens 83 gebouwen op die manier verkocht, voor in totaal 1,3 miljard euro. Het zorgde voor een begroting in evenwicht, maar de rekening - lees: de huurcontracten van alles bij mekaar 1,8 miljoen euro - zou doorgeschoven worden naar de volgende regeringen. Bovendien sloot de overheid met de nieuwe eigenaars meestal langlopende contracten - 25 jaar, met een optie van 7 jaar extra, in het geval van de Financietoren dus van 2002 tot 2034. 

Met andere woorden: de staatskas krijgt eenmalig wat miljoenen, maar de belastingbetaler betaalt via de huur de lening van de nieuwe eigenaars af. De huurprijs wordt bovendien elk jaar automatisch geïndexeerd en is al gestegen van 42,7 naar 59 miljoen euro per jaar. In 2018 betaalde de overheid voor àlle gebouwen die via sale-and-lease-back geregeld werden 161 miljoen euro, zo bleek uit een parlementaire vraag van Hendrik Bogaert (CD&V).

Ik heb het vaak gezegd: de regering laat zich rollen. De begroting is één keer opgesmukt, maar we betalen daarvoor nu nog altijd de factuur.

Servais Verherstraeten

«Het was niet de meest adequate oplossing, die sale and lease back. En de Financietoren is het meest schrijnende voorbeeld van allemaal», zegt Servais Verherstraeten, tegenwoordig CD&V-fractieleider in de Kamer, maar in de jaren van Verhofstadt I en II ook de grootste criticus van het hele systeem. «Ik heb het vaak gezegd: de regering laat zich rollen. En dat is ook uitgekomen. De begroting is één keer opgesmukt, maar we betalen daarvoor nu nog altijd de factuur. En de winst - en niet alleen die van de verkoop van de Financietoren, want er zullen nòg zo’n voormalige gebouwen van de overheid verkocht worden - is voor handige investeerders.”

“Ze wisten toen maar al te goed dat de regering onder druk stond: ik herinner me dat tal van die verkoop-en-terughuur-contracten tussen kerst en nieuwjaar werden afgesloten, waardoor de regering totaal geen onderhandelingsruimte meer had omdat ze de aktes wilden verlijden voor 1 januari van het volgende jaar. Dus wisten investeerders: ‘Ook al hebben we niet het beste bod, ze verkopen toch.’»

Gerechtelijk onderzoek

De investeerder die nu in zijn vuistje lacht, is de Nederlander Frank Zweegers. Superdiscreet, maar steenrijk: hij staat in de top100 van de rijkste Nederlanders, maar niemand kent precies zijn volledige patrimonium. Helemaal zuiver op de graat is hij niet. De koop van de Financietoren in 2001 baadde in een sfeer van omkoping van ambtenaren van de Regie der Gebouwen - drie zakenmannen stonden voor de rechter in 2012, wegens het ontvangen van 9 miljoen euro smeergeld bij de verkoop van de Financietoren, twee van hen werden veroordeeld. 

Breevast schakelde een louche lobbyist in, zodat Zweegers zelf buiten schot bleef in latere gerechtelijke onderzoeken. In de zomer van 2017 werd hij wel op vraag van het parket van Dendermonde van zijn jacht geplukt op het eiland Capri in het kader van een ànder onderzoek, naar de gelijkaardige verkoop van het vroegere Rijksadministratief Centrum (RAC) naast de Financietoren. Glenn Audenaert, de voormalige politiebaas, verklaarde geld op zijn rekening te hebben gekregen van Zweegers. Die ontkent. 

Eind vorig jaar nog maar bleek dat het ministerie van Financiën in de clinch ligt met Zweegers, over de belasting die de nv Financietoren moet betalen. De fiscus vordert 13 miljoen euro aan belastingen, die Zweegers weigert te betalen, omdat zijn vennootschap amper winst maakt - zo zou uit de boekhouding moeten blijken. De rechtbank heeft Zweegers in het ongelijk gesteld, maar hij ging in beroep. 

Lees ook in HLN+:

“Als boekhouder is frauderen zo gemakkelijk. Je kan soms honderdduizenden euro’s verduisteren zonder dat iemand het doorheeft”

370 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Jef Klabas

    Tom Faes electrawinds van VDL van SPa niet vergeten.....het loopt in de vele miljarden en toch de balk in eigen ogen niet zien en de splinter op een ander wel!

  • Robert Van Garderen

    Dus die Nederlander heeft het gewoon goed gedaan. De fout ligt bij Verhofstadt en Co. Maar ja wat doet die eigenlijk goed??

Lees meer