2 Onze werkexpert Stijn Baert vindt dat de Belg meer moet investeren in opleidingen voor zichzelf.
Shutterstock Onze werkexpert Stijn Baert vindt dat de Belg meer moet investeren in opleidingen voor zichzelf.

Exclusief voor abonnees

"De Belg studeert lang maar investeert weinig in bijscholing": onze werkexpert wil werklozen richting knelpuntberoepen oriënteren

Door de coronacrisis dreigt een groot aantal Belgen werkloos te worden. Tegelijk zullen vacatures in andere sectoren blijven openstaan. Stijn Baert, werkexpert binnen ons geldpanel en lid van het Vlaams relancecomité, vindt dat we daarom veel doortastender mensen moeten heroriënteren richting knelpuntberoepen. “Want verder doen zoals we bezig zijn, is geen optie.” Maar hoe pak je dat aan?

Economen kunnen op dit moment de toekomst niet veel beter voorspellen dan astrologen. Onze economische modellen zijn namelijk afgesteld met gegevens uit “normale tijden” zodat ze weinig voorspellende kracht hebben in deze abnormale tijden. En toch deed HLN-columnist Noël Slangen er vorige week een waar ik heel erg in geloof: de coronacrisis zal problemen die in ons land al voor de lockdown bestonden sterk uitvergroten.

België was, op Tsjechië na, de afgelopen jaren het land met het hoogste percentage niet-ingevulde banen

Mismatch

Op onze arbeidsmarkt zal volgens mij het geval zijn voor de zogenaamde ‘mismatch’: er zijn tegelijk vacatures die erg lang openstaan én burgers die langdurig werkloos zijn, omdat de kwaliteiten en wensen van de werklozen niet in lijn liggen met de openstaande betrekkingen.

Een opmerkelijk resultaat van die ‘mismatch’ lazen we een aantal dagen geleden nog in de krant. Terwijl meer dan een miljoen Belgen tijdelijk werkloos zijn en nog meer burgers in reguliere werkloosheid of inactiviteit verkeren, laten we 20.000 seizoensarbeiders uit het buitenland overkomen.

Ook  in 2019, waren er gemiddeld ongeveer 120.000 langdurig werklozen in ons land. Dat zijn mensen die twaalf maanden of langer op zoek zijn naar een baan. Tegelijk waren er eind vorig jaar ongeveer 140.000 openstaande vacatures. Vacatures die 100 dagen openstaan zijn geen uitzondering, sommige worden zelfs nooit ingevuld. Het zorgt ervoor dat België, op Tsjechië na, de afgelopen jaren het land met het hoogste percentage niet-ingevulde banen was. En niet-ingevulde banen, dat zijn eigenlijk gemiste kansen op een beter inkomen voor gezinnen.

Uit een enquête van de Universiteit Gent over de verwachte gevolgen van de crisis blijkt dat een op de zeven werknemers vreest dit jaar nog zijn job te zullen verliezen

Wat is dan de dieperliggende oorzaak van de ‘mismatch’? Vaak heeft dit te maken met het feit dat weinig werklozen het juiste diploma of de juiste vaardigheden bezitten om de beschikbare vacatures in te vullen. Voorbeelden van dergelijke knelpuntberoepen zijn die van werfleider, ICT-ontwikkelaar, onderhoudsmecanicien of verpleegkundige. Daarnaast zijn er ook knelpuntberoepen waar de werkomstandigheden werklozen afschrikken, zoals die van schoonmaker en wegenwerker.

Of de coronacrisis nu kort- of langdurige economische gevolgen zal hebben, het staat in de sterren geschreven dat de werkloosheid minstens tijdelijk zal stijgen. Uit een enquête van de Universiteit Gent over de verwachte gevolgen van de crisis blijkt zelfs dat een op de zeven werknemers vreest dit jaar nog zijn job te zullen verliezen. Tegelijk zullen knelpunten in de zorg en de technologische sectoren vermoedelijk niet verdwijnen.

Heropleiden, heropleiden, heropleiden

Het probleem van de ‘mismatch’ dreigt dus toe te nemen. Kunnen we de evolutie niet exact voorspellen, dan kunnen én moeten we die wel voorbereiden. En dan is er volgens mij maar één optie: het credo van “jobs, jobs, jobs” – de regering-Michel probeerde bijkomende vacatures te creëren door de belastingen op arbeid te verlagen – zullen we deels moeten inruilen voor dat van “heropleiden, heropleiden, heropleiden”.

We zullen wie werkloos wordt sneller via opleidingen moeten oriënteren richting de beroepen met toekomst. En ook wie werkt moet meer gestimuleerd worden om zijn menselijk kapitaal meer te onderhouden. Mensen aanzetten zichzelf heruit te vinden dus, met als groot voorbeeld Marc Emmers: na een carrière als stervoetballer bij KV Mechelen magazijnier bij Gamma geworden.

België is wat dat betreft momenteel een heel slechte leerling. De Belg studeert relatief lang, maar eens van de schoolbanken investeert hij nog weinig in bijscholing. Bij de Eurostat-bevraging van 2019 nam slechts 8% van de 25- tot 64-jarigen de vier weken voordien deel aan een opleiding. Daarmee doet België het beduidend minder goed dan het EU-gemiddelde (11%). In Nederland gaat het om 19,5%, in Zweden zit men boven de 30%!

(lees verder onder de grafiek)

2 In vergelijking met andere EU-landen investeren Belgen weinig in bijscholing.
Stijn Baert In vergelijking met andere EU-landen investeren Belgen weinig in bijscholing.

De afgelopen jaren zat er bovendien nog weinig vooruitgang in ons percentage. Verder doen zoals we bezig zijn, is dus geen optie. Willen we Belgische werknemers “fitter” en wendbaarder maken om na eventueel ontslag snel een nieuwe baan te vinden, dan moeten we hier een grote stap voorwaarts zetten.

Task force

Ik zal in de schoot van het Vlaamse relancecomité dan ook onomwonden pleiten voor een task force ‘mismatch’. Met kleine stapjes geraken we er niet, een interdisciplinaire benadering is noodzakelijk. Enkel wanneer onderwijs-, arbeidsmarkt- én communicatiespecialisten zich samen over de kernproblematiek van onze arbeidsmarkt buigen, en gevolgd worden bij verregaande aanbevelingen, is er een kans op grote stappen vooruit.

Laat ons dus van de huidige crisis gebruikmaken om een cultuuromslag in levenslang leren en heropleiden te realiseren. Het zou een win-winsituatie betekenen. Voor werkgevers biedt het de mogelijkheid om vacatures in te vullen, met nog productievere manschappen. Die kunnen op hun beurt weer hogere lonen verwachten en langdurige werkloosheid vermijden. De overheid ten slotte wint dubbel, met hogere belastinginkomsten en minder uit te betalen uitkeringen.

Morgen in ons Geldpanel-dossier: budgetexperte Sara Van Wesenbeeck vertelt hoe je met kleine handelingen maandelijks aardig wat kan sparen.

Lees ook:

Coronacrisis duwt werkloosheid in Limburg nu al de hoogte in: “Staan terug waar we stonden na Ford Genk. En we zijn er nog niet” (+)

Opluchting bij fruittelers en tuinbouwers, seizoensarbeiders mogen opnieuw overkomen als ze getest zijn: “Huidige ploeg in quarantaine gezet in het bedrijf”

Vier gezinnen maken ‘coronarekening’ voor april: van net niet kopje-onder gaan, tot eenzaam extra sparen (+)

Lees meer