Professor Bank en Beurs aan de KU Leuven Pascal Paepen.
Frank Toussaint Professor Bank en Beurs aan de KU Leuven Pascal Paepen.

Exclusief voor abonnees

Waarom blijven we ons geld oppotten? We verliezen 7 miljard euro per jaar door te sparen

De rente op spaarboekjes staat al lang op een historisch laag niveau, en experten verwachten dat zelfs die 0,11 procent niet meer houdbaar is. Toch blijft de Belg sparen: er staat nu zo’n 270 miljard euro op de gereglementeerde spaarrekeningen. Met als gevolg dat we jaarlijks ongeveer 7 miljard euro aan reële koopkracht verliezen. Het roer moet om, maar hoe? Economieprofessor Pascal Paepen (KU Leuven): “Er is simpelweg te veel geld in België.”

We verliezen een pak geld als we sparen, maar dat ligt niet alleen aan de spaarboekjes, zegt Pascal Paepen. “Er staat ook een recordbedrag op onze zichtrekeningen. Die worden heel vaak als een soort spaarrekening gebruikt, omdat de rente toch zo laag staat. Ik schat dat we zo’n 7 miljard euro verliezen op ons gespaard vermogen per jaar. Eigenlijk is het eigenaardig, in economiehandboeken staat: zorg dat de rente laag is, en dan zullen mensen meer gaan uitgeven.” 

“De Centrale Bank doet dat door de rentetarieven laag te houden. En het gezond verstand zegt dat ook, als je niet beloond wordt door te sparen, zal je minder gaan sparen. Maar dat is economische theorie. Het zit diep in de Vlaamse volksaard om te sparen. Op school werd mijn ouders geleerd om geld opzij te zetten door de ASLK (algemene spaar- en lijfrentekas), een overheidsinstelling. Dat is heel goed gelukt. We zijn echte spaarders, samen met de Nederlanders, de Zwitsers en de Japanners.”

 Bang voor ons pensioen

Maar als we merken dat ons spaargeld nauwelijks iets opbrengt, gaan we niet meer uitgeven. “We doen net het tegenovergestelde. Ook omdat we schrik hebben voor ons pensioen. België heeft geen pensioenreserves. We hadden het Zilverfonds, maar dit was een lege doos.” 

“Tegelijk horen we meer en meer doemberichten in de media. Over vergrijzing, de overheid die niet rondkomt, de budgettaire tekorten. Het probleem wordt alleen maar groter en de overheid heeft het geld niet. We zijn bang, en we gaan dus alleen maar meer sparen, met het idee om toch een deftig potje bij elkaar te hebben tegen ons pensioen.”

Tegelijkertijd sputtert de economie.

“Volgens mij behoeft de economie geen stimulans in de vorm van een lage rente. Die lage rente is in het leven geroepen door het massale schuldenprobleem. Er zijn heel veel overheden wereldwijd die schulden hebben. Door de lage rente en inflatie proberen de centrale banken dat schuldenprobleem weg te werken.” 

Maar dit is geen goede methode, aldus Paepen. “Zo ontstaat er geen financiële discipline bij politici. En daardoor bereikt de centrale bank net het tegenovergestelde: nóg meer schulden. Als je toch gratis kan lenen, of zelfs aan negatieve interest, ga je als overheid nog meer lenen. Langs twee kanten hebben we het tegenovergestelde van wat we willen. We gaan niet meer uitgeven, maar meer oppotten, en de overheid gaat uiteindelijk nog meer schulden hebben.”

De enige reden waarom we vandaag 0,11 procent rente hebben op spaarboekjes, is door een willekeurige beslissing van minister Van Overtveldt

Pascal Paepen

In Nederland wordt een nulrente op spaargeld steeds vaker op tafel gelegd. Is dat hier ook een realistisch vooruitzicht?

“De enige reden waarom we vandaag een gegarandeerde rente van 0,11 procent hebben op de gereglementeerde spaarrekeningen, is omdat dit destijds zo beslist is door minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA). Maar waarom juist die 0,11 procent, daarop weet niemand het antwoord. Dat is een puur arbitraire beslissing van de minister geweest.”

“De laatste maanden vragen topbankiers - terecht - om de rente te verlagen. Banken hebben nu al zoveel lasten. Ze hebben geld op overschot, omdat de Belgen zoveel sparen. Zij moeten dit bij de ECB parkeren aan een negatieve rente van 0,4 procent, en binnenkort misschien aan -0,6 of -0,75 procent. Daar wordt de bank al op afgestraft. Verder moeten ze bankentaksen betalen die zijn toegenomen sinds de financiële crisis van 2007-2009. Als ze ook nog eens 0,11 procent moeten betalen aan de spaarder, redt die bank het niet.”

“Die gegarandeerde rente is een heilig huisje. Net als het spaarboekje, men durft daar niet goed aan te raken. Politici zijn bang omdat hun partij dan kritiek gaat krijgen als ze een voorstel zouden doen om de rente te verlagen.”

Maar dat heilige huisje moet toch omvallen?

“De kans is groot dat dit gebeurt als de ECB nog eens een rentverlaging aankondigt. Als de rente dan op - 0,75 procent staat en als de banken nog meer moord en brand schreeuwen. Want bijna alle banken, neem AXA, ING, KBC hebben al aangekondigd dat dit pijn doet, dat ze moeten herstructureren. Dan zal de druk groter en groter worden om naar een nulrente te gaan.”

“Grote bedrijven krijgen allang niet meer 0,11 procent op hun spaargeld. Zij moeten al dikwijls bijbetalen. Ik verwacht dat 0 procent rente ook voor de particuliere spaarder realiteit gaat worden. Hij moet dan ook een beetje kosten betalen voor zijn rekening, dus dan spreken we uiteindelijk over een negatieve rente. Als we dit ontkennen, ontkennen we de realiteit.”

Er is zoveel geld in België dat de banken het niet meer kunnen wegkrijgen

Pascal Paepen

Reden: er is te veel geld in België

Professor Paepen maakt de vergelijking met Nederland. “De Nederlandse banken hebben minder overschot, onze banken juist veel te veel. We hebben relatief weinig leningen want de Vlaming leent niet graag. En als hij dan een lening aangaat, bijvoorbeeld voor een woning, wil hij deze zo snel mogelijk afbetalen. Dat is fout, want fiscaal is het zelfs interessanter om langer te lenen. In Nederland weten ze dat, daar wordt al meer en langer geleend. Er is zoveel geld te veel in België dat de banken het niet meer kunnen wegkrijgen.” 

“Ik begrijp dus niets van die 0,11 procent gegarandeerde rente. Sommige mensen zeggen: ‘dat is respect hebben voor de spaarder’. Maar wees eerlijk, of je nu 0,11 procent of 0 procent rente krijgt, zoveel verschil maakt dat niet. Bovendien, als je in de loop van het jaar je geld nodig hebt, ontvang je maar 0,01 procent rente. Die getrouwheidspremie geldt pas als je het 12 maanden laat staan.”

Je geld wordt sowieso minder waard door de inflatie.

“Ja, maar veel spaarders begrijpen dit nog niet. Veel mensen denken dat hun spaargeld altijd wel iets zal opbrengen, of dat hun 100 euro over tien jaar evenveel waard is. Maar ze beseffen niet dat als er sprake is van inflatie, hun geld eigenlijk 2 procent daalt in waarde.” 

Hoe komt het dat veel mensen zich hier niet bewust van zijn?

“Het is de week van de geletterdheid, maar eigenlijk zou het de week van de financiële geletterdheid moeten zijn. Het begrip inflatie is niet genoeg gekend. En dan zijn er populistische uitspraken zoals dat het leven alleen maar duurder wordt door de euro. Dat klopt niet, voor de euro was de inflatie al hoog, zelfs hoger dan nu. We zijn onvoldoende financieel gevormd.”

In het secundair onderwijs wordt sinds deze maand meer tijd besteed aan financiële vorming. Ligt daar een deel van de oplossing?

“Dat is er op vraag van scholieren en hun ouders gekomen. Ik weet niet hoe dat er in de praktijk uit ziet. Vind maar eens leerkrachten die financiële vorming kunnen geven aan scholieren. Zijn er wel voldoende? Ik hoop het, maar ik betwijfel het.”

De lage rentes die opgelegd worden door de Europese Centrale Bank brengen niet het gewenste effect. Wat zouden ze dan moeten doen?

“De ECB heeft al heel wat experimenten gedaan, zoals de bazooka, het omvangrijk opkoopprogramma van obligaties. Hiermee hebben ze de langetermijnrente doen dalen. Nu ligt dat weer stil. Ze willen 2 procent inflatie halen, maar dit is zelfs niet gelukt. Het jammere van de zaak is dat de centrale bank ziet dat het niet werkt, maar vervolgens meer van hetzelfde probeert. Ze experimenteren, maar het zijn niet de goede experimenten.”

Zelfs bij een nulrente lukt het de overheid niet om het budget op orde te houden. Als het nu niet kan, dan kan het nooit

“De beste oplossing moet dan ook niet van de centrale bank komen, maar van de overheid. En dan in het bijzonder de overheden die niet rondkomen met hun budgetten, zoals de onze. Zelfs bij een nulrente lukt het niet om hun budget op orde te houden. Als het nu niet kan, dan kan het nooit. Vroeger moest België 10 procent rente betalen op de overheidsschuld. Nu is die rente negatief, en kan het nog niet. De ECB kan doen wat ze wil, maar het probleem wordt alleen maar groter. De verantwoordelijkheid ligt bij de grote schuldenaren, de overheden.”

Neemt de overheid onvoldoende verantwoordelijkheid?

“Inderdaad. Pas op, overheden hebben het niet gemakkelijk. Als je gaat besparen of de belastingen verhogen, heeft de bevolking dat niet graag. Dan ga je stemmen verliezen. Maar het zijn toch deze maatregelen die nodig zijn. Het zijn onpopulaire maatregelen, maar ze moeten wel genomen worden. We moeten naar een efficiënte overheid, die minder spilzuchtig is. Die correct belast, maar niet te veel. We moeten kijken naar zaken die geld kosten, en waarom bijvoorbeeld Nederland efficiënter kan werken dan België.”

“Hier is een staatshervorming voor nodig, maar dan heb je twee derde meerderheid nodig. Men komt nu al nauwelijks aan een meerderheid met verschillende partijen. Ik vrees dat de beste oplossingen er alleen maar komen na een crisis. Never waste a good crisis.

Verwacht u binnenkort een nieuwe grote crisis?

“De kans is er. En dan zullen er wel zaken veranderen. Kijk bijvoorbeeld naar Griekenland. Op den duur komen het IMF, de ECB en de EU aan de deur staan en dan moet je wel luisteren en alles uit handen geven. Dat is echt niet prettig. Maar zo zijn er wel aanpassingen gebeurd.”

“Je kan dat voorbeeld doortrekken naar andere zaken. Neem nu de verkeersveiligheid. Pas na een dodelijk ongeval gaat men een correct fietspad of voetpad aanleggen. Er moet blijkbaar eerst iets ergs gebeuren vooraleer men inziet dat er echt iets moet veranderen. Het ligt niet alleen aan de politici, maar aan iedereen. Voor maatregelen moet een draagvlak zijn. Vaak ziet men dat draagvlak niet. ‘Zoals het nu is, kan het nog tien jaar verder.’ Als iedereen een beetje eerlijk zou denken, zouden we zien dat dat niet klopt. Maar mensen zijn gewoontedieren. We veranderen niet graag. Het zit in onze aard.”

Door pensioensparen heb je minder last van de inflatie, je spaarpotje behoudt zijn waarde en brengt zelfs, jaar na jaar, op

Goed, we kunnen ons geld beter besteden. Waar kan je dan in investeren?

“Kijk naar de lange termijn. Bijvoorbeeld naar energiezuinige maatregelen voor je woning. De Vlaming gaat nu niet altijd voor zonnepanelen omdat er weinig rechtszekerheid is. Het is nu wel voordelig, maar kan morgen extra belast worden. Door de slimme energiemeter worden zonnepanelen minder interessant, de terugverdientijd is langer.”

“Maar je kan ook aan isolatie denken van je muren of je dak. Je verdient die ieder jaar terug omdat je minder energiekosten hebt.”

Nog een goede optie is investeren in je pensioen door middel van pensioensparen. Professor Paepen: “De Vlaming is daar nog te bang voor. We zijn bang voor de beurs. Maar toch moet je op een verstandige manier beleggen. Cash wordt waardeloos op de lange termijn. Pensioensparen kan al sinds 1987 en heeft altijd een rendement opgebracht van 6 a 7 procent per jaar.”

“Dit is ook iets dat we moeten leren. De Belg kan heel goed sparen, maar heeft nooit leren beleggen. We moeten die angst wegnemen door meer kennis aan te brengen. Door pensioensparen heb je minder last van de inflatie, je spaarpotje behoudt zijn waarde en brengt zelfs, jaar na jaar, op.”

Hoe begin je aan beleggen als je er niet in thuis bent?

“Spreek met je bank, of een belegger die je kent. Er zijn ook lokale beleggingsclubs, daar helpen mensen elkaar. Ze komen iedere maand samen en leggen allemaal iets in. Je kan ook een beleggingsplan aangaan, dit kan al met kleine bedragen. Het grote voordeel is dat je investering gespreid wordt over verschillende aandelen.

Hoe zit het met beleggen in bitcoins of andere cryptomunten?

“Ik vind dat grote onzin, ja zelfs fraude. Mensen die ermee bezig zijn denken dat het om een belegging gaat, maar het is niets meer dan een speculatie. Er zijn al meer dan 1.500 soorten cryptomunten. Ik geloof nooit dat de centrale banken, de machtigste organisaties ter wereld, zomaar gaan aanvaarden dat ergens een of ander muntje de dollar en euro gaat vervangen als dé standaardmunt ter wereld.”

Toch is de waarde ervan weer flink gestegen.

“Mensen die ermee bezig zijn zeggen ‘waarom zou ik aan pensioensparen doen voor och arme 6 procent per jaar als ik 10 procent per dag kan halen’? Dat is niets meer dan hebzucht, in combinatie met onwetendheid. Er zijn mensen miljonair mee geworden en ik gun ze dat van harte, maar het is uiteindelijk investeren in lucht. Er valt niets te berekenen. Ik vrees dat er ook wel wat spaargeld inzit van mensen die er niks van kennen, die op goed geluk wat kopen en hopen dat het op een maand tijd in waarde verdubbelt. Dat heeft niets met beleggen te maken, dat is speculatie en bedrog.”

Een echte belegging vergt geduld, en een langetermijnvisie, maakt Paepen duidelijk. “Als we beleggen voor ons pensioen moeten we het niet erg vinden als de beurs morgen crasht. Zolang de bedrijven goed bezig zijn, zichzelf heruitvinden en na een crisis er sterker uitkomen, komt dat in orde. Als je maar op de lange termijn denkt. Je mag niet denken dat je belegging morgen in waarde verdubbelt. Dat is gevaarlijk.”

5 of 10 procent van je spaarvermogen in goud aanhouden is niet slecht

Hoe zit het met het vroeger aflossen van de hypotheek?

“Dit is fiscaal niet altijd interessant, omdat je nog altijd je afbetaling kan aftrekken van de belastingen. Er liggen wel plannen op tafel om te sleutelen aan deze woonbonus, maar in principe zal die niet meteen verdwijnen, zeker niet voor mensen die al een hypothecaire lening hebben. Des te langer je dat voordeel hebt, des te beter. Je moet je lening dus niet versneld willen terugbetalen. Als je een deel aflost krijg je uiteindelijk hetzelfde fiscale voordeel, maar je lening beperken in tijd betekent alleen maar dat je in plaats van vijftien jaar, tien jaar profiteert van dit cadeau van de fiscus.”

Een beetje een vreemde eend in de bijt: investeren in goud.

“Dat is nog altijd een correcte investering. 5 procent of 10 procent van je spaarvermogen in goud aanhouden, is niet slecht. Ook hier moet je kijken naar de lange termijn. Het is een goed wapen tegen inflatie. Goud gaat niet veel opbrengen, dus je moet niet denken dat je er schatrijk van wordt. Het is een goede manier om je geld te beschermen. Een potje geld wegzetten voor later is geen verstandige zaak. Doe dan een potje goud. Na tien jaar gaat het van ongeveer dezelfde waarde zijn als nu. Het is vooral goed in tijden van lage rente. Goud geeft geen interest, maar een spaarrekening op dit moment ook niet.”

“Kijk wel uit met investeren in goudmijnen. Een goudmijn kan failliet gaan, maar een gouden muntje niet.”

Of het nu gaat om de dagelijkse uitgaven of een goede planning, er zijn zoveel manieren om meer geld over te houden aan het eind van de maand. Alle adviezen vind je hier.

Goud blijkt toch veilige haven voor beleggers, maar hoe investeer je erin?

Digitale energiemeter definitief goedgekeurd: wat met uw zonnepanelen?

Vastgoed kopen om te verhuren: is dat je investering waard? Michaël Van Droogenbroeck maakt de rekening

164 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Marie Vanakker

    Gelukkig dat mijn baas me niet genoeg betaald om te sparen , anders zou ik nogal verlies lijden zeg .

  • Marco Latent

    Als hij mij geld geeft vanaf de dag dat ik alles heb uitgegeven stop ik morgen met sparen. Niemand weet hoeveel tegenslag hij/zij te verwerken krijgt en zodoende weet men ook niet hoe groot het spaarpotje moet zijn. Een auto kost elke 10 à 15 jaar algauw 25-35.000 Euro. Alvorens je dat gespaard hebt als gewone werkmens??? It's that simple. Maar ja, daarvoor moet je NIET naar school geweest zijn.

Lees meer