7 Conservator Ward Hendrickx bij het Marianum dat tegen het najaar weer hoort te pronken.
Bollen Conservator Ward Hendrickx bij het Marianum dat tegen het najaar weer hoort te pronken.

De vrienden van Zoutleeuw laten uniek Marianum conserveren

Wie dezer dagen een bezoekje brengt aan de Sint-Leonarduskerk in Zoutleeuw, zal één van de 21 door de Vlaamse overheid erkende topstukken niet op zijn plaats zien hangen, in de nok van de kerk. Wel kan je, vanop de nodige afstand, een blik op het unieke stuk werpen terwijl een restaurateur het Marianum tracht te conserveren.

Als het woord “Marianum” niet meteen een belletje doet rinkelen, geen probleem....  slechts twee kerken (Neeroeteren en Zoutleeuw) in België hebben er eentje in hun bezit. Een Marianum is een beeldhouwwerk bestaande uit twee ruggelings tegen elkaar geplaatste Mariabeelden, veelal omgeven door een krans van stralen. Staat Maria in een rozenkrans zoals in Zoutleeuw, dan spreken we van een rozenkransmadonna. De Mariabeelden bestaan meestal uit twee min of meer gelijkaardige gespiegelde helften die precies op elkaar passen, zodat niets van de achterkant zichtbaar is. Maria draagt op beide beelden het Christuskind en staat meestal op de maansikkel en op de duivel. De voorstelling is gebaseerd op een passage uit de bijbel. 

Rozenkrans

“Een Marianum hangt aan het gewelf van een kerk, meestal halverwege het kerkschip, zodat het van beide zijden te zien is”, vertelt conservator van de kerk Ward Hendrickx. “De meeste van deze werken dateren uit de late vijftiende, begin zestiende eeuw. Maria is steeds afgebeeld met kind en bidsnoer. De verspreiding van dit soort voorstellingen wordt gerelateerd aan de paters dominicanen die het rozenkransgebed in die periode predikten. Marianums komen vooral voor in de laatgotische periode in het Luiks-Limburgse Maasland, in Nederland en in Duitsland. Hier staat Maria afgebeeld in een rozenkrans, waardoor we dus ook spreken van een rozenkransmadonna, niet ieder Marianum heeft dat.”

7 Hier staat Maria afgebeeld in een rozenkrans.
Bollen Hier staat Maria afgebeeld in een rozenkrans.

Sinds 1543 in de nok

Over de oorsprong van het beeld is weinig geweten. “De sculptuur werd volgens de kerkrekeningen in 1534 opgehangen in de St.-Leonarduskerk, de kunstenaar is niet bekend. Op het voetblok staan de wapenschilden van de schenkers. Jos Hendrickx heeft de wapenschilden kunnen achterhalen en zo weten we dat de families Cleynen en Bellen deze sculptuur indertijd betaalden”, vertelt Ward gepassioneerd. “Verder staat Maria afgebeeld als een apocalytische vrouw met rond haar de maan (zuiverheid) en de zon (genade). Onder haar voeten staat de duivel ‘wiens hoofd ze zal verpletteren’. Het geheel wordt vastgehouden door zes engelen.”

7 Aan de hand van de wapenschilden heeft men kunnen achterhalen welke families het Marianum indertijd financierden.
Bollen Aan de hand van de wapenschilden heeft men kunnen achterhalen welke families het Marianum indertijd financierden.

Geen restauratie, maar conservatie

In tegenstelling tot het Marianum in Neeroeteren, wat uit blank hout bestaat, is deze rijkelijk versierd en geschilderd. “In de 19de eeuw is er een nieuwe polychromie of kleurlaag op aangebracht”, weet Ward ons te vertellen. “Maar intussen heeft dat ook een ‘onderhoudsbeurt’ nodig. 

Met een uiterste concentratie is intussen restaurateur Toon Van Campenhout uit Niel in de kerk aan de slag om het Marianum te conserveren. “Het is niet de bedoeling dat we de oorspronkelijke kleurlaag terug blootleggen en herstellen. We gaan dit werk conserveren, dat wil zeggen dat we het vuil gaan verwijderen en de (soms piepkleine) verfschilfertjes die dreigen los te komen  terug gaan fixeren. Uiteindelijk zal ze terug de pracht hebben van toen ze een nieuwe laag kreeg”, vertelt Toon.

7 Toon is in opperste concentratie aan het werk.
Bollen Toon is in opperste concentratie aan het werk.

Door de conserveringswerken is het pronkstuk van de Sint-Leonarduskerk nu uitzonderlijk van heel dichtbij te bewonderen. In het najaar wordt het weer opgehangen op zijn traditionele plaats in het kerkschip. De conservatie van dit topstuk is een initiatief van de vzw De Vrienden van Zoutleeuw, die samen met de Vlaamse Overheid dit project volledig financieren. 

7 De duivel aan de voeten van Maria, zij zal hem "het hoofd verpletteren".
Bollen De duivel aan de voeten van Maria, zij zal hem "het hoofd verpletteren".
7 Het Marianum.
Bollen Het Marianum.
7 Zes engelen dragen het geheel.
Bollen Zes engelen dragen het geheel.

Lees meer