2 In het nieuwe PISA-onderzoek vallen de Vlaamse leerlingen voor leesvaardigheid voor het eerst uit de top-10 van de OESO-landen. Vlaamse 15-jarigen scoren ook slechter voor wiskundige geletterdheid en wetenschappelijke geletterdheid dan bij vorige PISA-onderzoeken.
Getty Images In het nieuwe PISA-onderzoek vallen de Vlaamse leerlingen voor leesvaardigheid voor het eerst uit de top-10 van de OESO-landen. Vlaamse 15-jarigen scoren ook slechter voor wiskundige geletterdheid en wetenschappelijke geletterdheid dan bij vorige PISA-onderzoeken.

Niveau Vlaams onderwijs blijft dalen, nu ook koppositie voor wiskunde kwijt: “We moeten nú ingrijpen”

In het nieuwe PISA-onderzoek vallen de Vlaamse leerlingen voor leesvaardigheid voor het eerst uit de top-10 van de OESO-landen. Vlaamse 15-jarigen scoren ook slechter voor wiskundige geletterdheid en wetenschappelijke geletterdheid dan bij vorige PISA-onderzoeken. “Het is 5 over 12", zegt Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA), die in de resultaten de rechtvaardiging voor zijn ingrijpende onderwijsplannen ziet.

Het ‘Programme for International Student Assessment’ (PISA) is een driejaarlijkse internationale studie die al sinds 2000 de wiskundige en wetenschappelijke geletterdheid en de leesvaardigheid test bij de 15-jarigen in 79 landen. Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). 

Voor PISA 2018 werden in Vlaanderen 4.882 leerlingen uit 172 scholen getest. De resultaten van de Vlaamse leerlingen gaan achteruit bij elk van de 3 geteste competenties. Al moet wel gezegd worden dat Vlaamse leerlingen nog altijd beter scoren dan het OESO-gemiddelde en de slechtste Vlaamse scholieren betere resultaten halen dan de beste van hun leeftijdsgenoten in vele andere landen - ook Europese.

Achteruitgang aanzienlijk qua leesvaardigheid

Het hoofddomein van PISA 2018 is leesvaardigheid. Alle leerlingen maken vragen over dit domein. Leesvaardigheid is lezen om te leren. Leerlingen begrijpen, gebruiken en reflecteren op teksten en voelen zich hierbij betrokken. Het helpt hen doelen te bereiken, kennis en capaciteiten te verruimen en deel te nemen aan de maatschappij. Dit is bijvoorbeeld het interpreteren van een waarschuwingsmededeling over een product van een supermarkt, of bepalen wat het verband is tussen twee verschillende teksten.

Uit de resultaten blijkt dat vooral voor leesvaardigheid de achteruitgang aanzienlijk is: haalden Vlaamse leerlingen in 2006 nog gemiddeld 522 punten en in 2015 nog 511 punten, moeten ze het nu stellen met 502 punten. Vlaanderen is evenwel niet het enige Europese land waar een sterke achteruitgang vast te stellen is. Duitsland scoort 11 punten minder, Nederland zelfs 18 punten.

Toch is de dalende trend alarmerend: voor de eerste keer sinds het begin van de tests in 2000 vallen de Vlaamse 15-jarigen voor leesvaardigheid uit de top-10 van de OESO-landen. 

Binnen Europa moet Vlaanderen voor leesvaardigheid Ierland, Estland, Finland en Polen laten voorgaan – niet toevallig hebben Estland en Polen de afgelopen jaren een grondige onderwijshervorming doorgevoerd. 19 procent van de Vlaamse leerlingen haalt zelfs het minimumniveau voor lezen niet: ze kunnen teksten niet goed gebruiken en ze kunnen er de belangrijkste elementen niet uit halen. 

De Vlaamse leerlingen geven overigens amper blijk van leesplezier. Maar liefst 60 procent geeft aan enkel te lezen als het moet. De helft van de Vlaamse 15-jarigen bestempelt lezen zelfs als tijdverlies.

Koppositie voor wiskunde in Europa kwijt

Het domein wiskunde gaat over het vermogen van een leerling om wiskundige onderwerpen in verschillende dagelijkse situaties te formuleren, gebruiken en interpreteren. Het gaat dan bijvoorbeeld over het interpreteren van de dienstregeling van de trein om de snelste route te bepalen. Ook het kiezen van de beste aanbieding voor een telefoonabonnement is een mogelijk onderwerp bij wiskunde.

Het domein natuurwetenschappen komt eveneens aan bod in de test. Dit gaat over het gebruiken van kennis om problemen te herkennen en natuurwetenschappelijke verschijnselen te verklaren die leerlingen ook in het dagelijks leven tegenkomen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan manieren om het smelten van een sneeuwpop te vertragen, of op basis van verschillende informatiebronnen het resultaat van een experiment te voorspellen.

Voor wiskunde en wetenschappen behoren de Vlaamse leerlingen nog steeds tot de Europese subtop, maar ook hier gaan de gemiddelde scores duidelijk achteruit. Zo is Vlaanderen zijn koppositie voor wiskunde in Europa kwijt. Tussen 2003 en 2018 daalde het aantal toppresteerders voor wiskunde in geen enkel land zo sterk (-15 procent) als in Vlaanderen. 17 procent van onze leerlingen is laagpresteerder voor wiskunde en 18 procent laagpresteerder voor wetenschappen. 

Toch blijft Vlaanderen binnen Europa een topland wat wiskunde-onderwijs betreft: enkel Estland en Nederland halen een (iets) hogere score. Ook blijft met bijna 19 procent toppresteerders Vlaanderen het hoogste resultaat van alle Europese landen halen. 

Opvallend is wel dat steeds meer landen het Vlaamse niveau inhalen - enerzijds omdat hun niveau stijgt, anderzijds omdat de Vlaamse scores dalen. Er zijn maar 9 landen waar de wetenschappelijke geletterdheid duidelijk gedaald is tussen 2006 en 2018, maar Vlaanderen is er 1 van. De Vlaamse daling van 35 punten is de op één na grootste van alle landen. Enkel in Finland gaat de wiskundeprestatie tussen 2003 en 2018 nog meer achteruit (-37 punten).

Voor de komende jaren kondigt zich ook een neerwaartse trend aan. Uit het PIRLS-onderzoek, dat ook werd voorgesteld en focust op begrijpend lezen in de lagere school, blijkt dat Vlaamse kinderen in het vierde leerjaar bijzonder slecht scoren op leesvaardigheid. “We stellen vast dat Vlaamse kinderen ver onder het niveau van de toplanden zitten. Sterker nog, kinderen in Vlaamse scholen halen in het zesde leerjaar nog niet het niveau dat kinderen al in het vierde leerjaar in toplanden als Rusland halen”, aldus de onderzoekers van de KULeuven.

Onrust bij beleidsmakers

De prestaties worden in Vlaanderen meer dan in andere onderwijssystemen verklaard door achtergrondkenmerken zoals thuistaal en migratie. Zo zijn de resultaten duidelijk slechter bij leerlingen die thuis geen goed Nederlands spreken. Uit de PISA-cijfers blijkt dat 14 procent van de geteste 15-jarigen een migratieachtergrond heeft en thuis een andere taal dan Nederlands spreekt. Het verschil in leesscore tussen autochtone scholieren en kinderen met een migratie-achtergrond is in Vlaanderen ook fors groter dan het OESO-gemiddelde: 74 punten tegenover het gemiddelde van 42 punten.

Deze resultaten kan en mag je niet wegwuiven. Jaar na jaar zijn er wel experts die de slechte resultaten relativeren, maar ik wil dat uitdrukkelijk níet doen

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts

Is er dan geen goed nieuws over ons onderwijs? Jawel. Het Vlaamse onderwijs blijft zeker kwaliteit afleveren. De laagst presterende leerlingen halen in vergelijking met veel andere plekken in de wereld hoge scores. Maar de klad zit er nu wel al een tijdje in: test na test dalen de resultaten. 

Dat we daar geen concrete oorzaak voor kunnen aanduiden bij gebrek aan voldoende wetenschappelijk onderzoek, zorgt voor onrust bij beleidsmakers. “Deze resultaten kan en mag je niet wegwuiven”, zegt Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts. “Jaar na jaar zijn er wel experts die de slechte resultaten relativeren, maar ik wil dat uitdrukkelijk níet doen. Zeker de evolutie op lange termijn kunnen we niet naast ons neerleggen. We moeten nú ingrijpen en de kwaliteit opkrikken.”

Hervorming

Voor Weyts zijn de PISA-resultaten de bevestiging dat een onderwijshervorming nodig is. En uiteraard dat zijn plannen in de Vlaamse regering de juiste zijn, door fors in te gaan zetten op de kennis van het Nederlands, met desnoods een taalbad voor instappende kleuters. 

“Ten eerste moeten we focussen op Nederlands, want taal is de sleutel tot alle andere kennis. Ten tweede moeten we de lat hoger leggen, met aangescherpte eindtermen die focussen op Nederlands en Wiskunde. Ten derde moet ons onderwijs meer in de spiegel kijken, met in heel Vlaanderen dezelfde proeven die meten of we erin slagen om leerwinst te boeken. Het zal zeker 10 jaar duren voor we effecten van die aanpak zien. Op korte termijn zullen er niet meteen meetbare resultaten zijn, maar we moeten de tanker wel keren.”

Internationaal team van experten

Weyts stelt een internationaal team van experten aan, om het Vlaamse onderwijs uit het slop te trekken. “Dirk Van Damme, dé onderwijsexpert van de OESO, heeft de opdracht aanvaard. Hij zal een groep mensen samenbrengen die suggesties zal doen hoe we de achteruitgang kunnen stoppen. Hij heeft daar de volledige vrijheid in - het kan gaan van leesoefeningen tot nieuwe methodes voor wiskunde. De toestand is ernstig, maar nog niet hopeloos. We zullen nog enkele jaren internationaal slecht scoren, maar we moéten de tanker keren.”

Volgens Vlaams parlementslid Els Ampe (Open Vld), die zelf burgerlijk ingenieur is, heerst er “een taalobsessie” in het onderwijs waardoor de kennis van wiskunde in de vergeethoek is geraakt. “Het is tijd om wiskunde en wetenschappen hoog op de agenda te zetten en meer aandacht te hebben voor STEM-opleidingen in het onderwijs”, aldus Ampe nog.

2
Thinkstock

215 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.
  • raf peeters

    Misschien doen zoals Australie ,alle scholen dicht en allemaal dagelijks thuis achter de laptop de lessen volgen,een enorme besparing ,miljarden voor de gebouwen en de overtollige onderwijzend personeel,geen overtollig verkeer dagelijks ,geen agressie op school ,kan er een geen betere oplossing zijn,is sowieso een kwestie van tijd dat dit realiteit wordt.

  • Catherine MISTIAEN

    Thuis-onderwijs is misschien wel dé oplossing, die voor het grijpen ligt. Oma, opa of overgrootoma of -opa (bij voorkeur iemand van 'de oude stempel'), geeft privéles aan kleinkind. Reken- en taaloefeningen online maken en verbeteren op laptop (is leerrijk en amusant). Als het plezant is, gaan kinderen het beter opnemen, volgens mij. Overdaad aan informatie op school, schaadt. Onderwijs niet te ingewikkeld maken, aub.

Lees meer