8
EPA

Het ABC van de Amerikaanse presidentsverkiezingen: hiermee ben je helemaal mee in het verkiezingsjaar 2020

Welke Democraat neemt het op 3 november op tegen Donald Trump in een van de belangrijkste verkiezingen ter wereld? Dat is de vraag waar de Democratische kiezers vanaf volgende week maandag de komende weken en maanden een oplossing voor zullen zoeken in de voorverkiezingen. Met dit lexicon vind je alvast moeiteloos je weg in het Amerikaanse kiesjargon, om zo helemaal mee te zijn.

Je cookie instellingen zorgen ervoor dat deze inhoud niet getoond wordt.
Pas je cookie instellingen hier aan.

De primaries

De primaries of voorverkiezingen vinden plaats per staat en zijn bedoeld om van elk van de grootste twee partijen een kandidaat te verkiezen, die het uiteindelijk tegen elkaar zullen opnemen in de echte presidentsverkiezingen. Bij de Republikeinen is het simpel: zittend president Donald Trump is kandidaat om zichzelf op te volgen. Een aantal staten organiseren voor de Republikeinen dan ook gewoon geen voorverkiezingen. Waar ze wel plaatsvinden, nemen kandidaten het tegen beter weten tegen Trump op.

Helemaal anders is het bij de Democraten, weer het speelveld aan het begin van het voorverkiezingsseizoen nog bijzonder groot is, met nog altijd meer dan tien kandidaten. Daar moet tegen de conventie in de zomer (zie verder) duidelijk zijn wie de uiteindelijke kandidaat wordt.

De voorverkiezingen gaan van start op 3 februari in de staat Iowa. De laatste worden gehouden op 6 juni op de Amerikaanse Maagdeneilanden (de laatste echte staten houden hun voorverkiezingen op 2 juni). 

Hoewel algemeen wordt gesproken van de primaries, worden er tijdens de voorverkiezingen twee verschillende systemen gebruikt: primaries en caucussenBij een primary brengen de kiesgerechtigde inwoners van de staat hun stem uit in het stemhokje, zoals bij een gewone verkiezing.

Caucus

Niet alle staten werken met een primary. Sommige staten, zoals Iowa, houden een zogenoemde caucus. Daarbij wordt een volksvergadering belegd waarbij geregistreerde leden van een partij stemmen voor de kandidaat van hun keuze door hun hand op te steken of door in aparte groepen te gaan staan. Er zijn ook open caucuses, waaraan iedereen - los van een partij - kan deelnemen. Tijdens een caucus wordt er vaak eerst gedebatteerd over de kandidaten, waarbij iedereen zijn argumenten mag aanreiken om de anderen proberen te overtuigen.

De caucus is de oudste methode voor het kiezen van politieke afgevaardigden in de VS en gaat terug tot de periode dat de VS een Britse kolonie waren. Door de ingewikkelde procedure vinden er wel steeds minder caucuses plaats: vier jaar geleden waren ze nog de geijkte stemmethode in 14 staten, nu in nog maar 3.

8 1 februari 2016: de Republikeinse caucus van Iowa.
AFP 1 februari 2016: de Republikeinse caucus van Iowa.

Super Tuesday

Super Tuesday is een van de belangrijkste dagen in het Amerikaanse kiesproces. Op die dag, traditioneel een dinsdag in februari of maart, worden in verschillende Amerikaanse staten tegelijk voorverkiezingen gehouden. Na Super Tuesday, die dit jaar op 3 maart valt, zal het voor veel kandidaten duidelijk worden of ze nog kans maken op een nominatie. 

Super Tuesday bestaat nog maar sinds 1988, maar zit sindsdien ingebakken in het electoraal proces in de VS. Waarom die dag traditioneel op een dinsdag valt? Ook de presidentsverkiezingen worden op een dinsdag gehouden. Dat heeft alles te maken met de landbouwmaatschappij die de VS in de 19de eeuw was. Boeren hadden een dag nodig om met paard en kar naar de stad te reizen, een dag om te stemmen en een dag om weer thuis te geraken. De keuze viel al snel op dinsdag. Zo konden de boeren op zondag nog naar de mis en waren ze op tijd terug voor de marktdag op woensdag.

Je cookie instellingen zorgen ervoor dat deze inhoud niet getoond wordt.
Pas je cookie instellingen hier aan.

Afgevaardigden

Amerikanen verkiezen bij de voorverkiezingen formeel geen presidentskandidaat, maar sturen afgevaardigden (delegates) naar hun partijconventie, waar zij de presidentskandidaat zullen aanduiden. Er zijn pledged delegates of ‘gebonden afgevaardigden’, die verplicht zijn te stemmen volgens de uitslag in hun staat, en unpledged delegates of superdelegates, die vrij hun keuze mogen bepalen. Die laatsten vormen belangrijke partijkopstukken zoals (ex-)gouverneurs. Bij de Democraten zijn er een kleine 4.000 gebonden afgevaardigden, en ongeveer 770 superdelegates.

Conventie

Zowel de Democraten als de Republikeinen houden een Nationale Conventie waarop ze hun uiteindelijke presidentskandidaat en zijn of haar running mate verkiezen in een groots opgezette show van enkele dagen. Die van de Republikeinen wordt gehouden van 24 tot 27 augustus in Charlotte, North Carolina. Die van de Democraten vindt plaats van 13 tot 16 juli in Milwaukee, Wisconsin.

Meestal is voor de conventie al duidelijk wie de kandidaat wordt en is er slechts één stemronde nodig. Is dat niet het geval, dan spreken we van een ‘brokered convention’, waarbij de bijeenkomst vaak ontaardt in chaos en de partijbonzen in de achterkamers op zoek moeten naar een oplossing. De laatste keer dat dat gebeurde, was bij beide partijen in 1952. 

8 21 juli 2016: Donald Trump en zijn familie op het podium van de nationale conventie van de Republikeinen in Cleveland, Ohio.
AP 21 juli 2016: Donald Trump en zijn familie op het podium van de nationale conventie van de Republikeinen in Cleveland, Ohio.

Running mate

Presidentskandidaten kiezen in de loop van de voorverkiezingen een running mate. Die nummer twee wordt dan vicepresident als de kandidaat verkozen wordt. Sinds de jaren 60 werd de running mate bekendgemaakt tijdens de Nationale Conventie, maar tegenwoordig gebeurt dat vaak al vroeger.

Verkiezingsdag

Nadat de kandidaten van de partijen bekend zijn, start de echte campagne in aanloop naar verkiezingsdag of election day. Die vindt traditioneel plaats op de dinsdag na de eerste maandag van november. In 2016 was dat 8 november, dit jaar is het met 3 november iets vroeger.

Kiescollege

Amerikanen kiezen hun president niet rechtstreeks, maar doen dat via het kiescollege of electoral college. Het is dat instituut dat om de vier jaar de president en de vicepresident van de Verenigde Staten officieel aanduidt enkele weken na de verkiezingsdag (officieel: de eerste maandag na de tweede woensdag van december, dit jaar op 14 december). 

In het kiescollege zetelen de kiesmannen, ze komen samen per staat.

Kiesmannen

Alle vijftig staten van de VS hebben recht op een bepaald aantal electors of kiesmannen. Het aantal kiesmannen per staat is identiek aan het aantal Congresleden waar een staat recht op heeft en is onder meer afhankelijk van het aantal inwoners van die staat. 

In totaal zijn er momenteel 538 kiesmannen. Wie tijdens de verkiezingsnacht een meerderheid van die 538 weet te verzamelen - het magische getal 270 - wordt president. In 2016 sprong Trump rond 2.30 uur lokale tijd ( 8.30 uur ‘s ochtends bij ons) over die drempel.

De stemmen van de 538 kiesmannen worden officieel pas op 6 januari 2021 geteld in het Congres, waarna de winnaar wordt uitgeroepen. In 2016 haalde Trump 306 kiesmannen binnen, Hillary Clinton bleef steken op 232.

De nieuwe president legt op 20 januari 2021 de eed af.

8 De kaart met de verkiezingsuitslag per staat van 2016: rood ging naar Trump, blauw naar Clinton. Die bleef uiteindelijk steken op 232 kiesmannen, tegenover 306 voor Trump. Het cijfer in elke staat toont het totale aantal kiesmannen van die staat.
270towin.com De kaart met de verkiezingsuitslag per staat van 2016: rood ging naar Trump, blauw naar Clinton. Die bleef uiteindelijk steken op 232 kiesmannen, tegenover 306 voor Trump. Het cijfer in elke staat toont het totale aantal kiesmannen van die staat.

Winner-take-all

Op de staten Maine en Nebraska na worden alle kiesmannen verdeeld via het winner-take-all-systeem. Dat betekent dat alle kiesmannen van een staat zich automatisch moeten scharen achter de kandidaat die de meeste stemmen haalt in die bepaalde staat. 

Een gevolg van het winner-take-all-systeem is dat een kleine groep kiezers meteen over de hele lijn zijn slag kan thuishalen. Dat leidt onder meer tot ondervertegenwoordiging van minderheden zoals vrouwen, jongeren en etnische minderheidsgroepen. 

Het systeem zorgt er ook voor dat de kandidaat met de meeste stemmen niet altijd de verkiezingen wint. 

8
AFP

Popular vote

De popular vote of ‘stem van het volk’ is het aantal rechtstreekse stemmen voor een bepaalde kandidaat. Zoals hierboven al gezegd wijkt de popular vote soms af van de electoral vote, zoals het systeem met de kiesmannen wordt genoemd. 

Zo haalde Hillary Clinton vier jaar geleden bijna drie miljoen stemmen meer dan Donald Trump: 65.853.514 tegenover 62.984.828 of 48,2 procent tegenover 46,1 procent. Toch kon ze daarmee geen president worden.

De verklaring is door het winner-take-all-systeem simpel: Clinton haalde bijvoorbeeld in Californië bijna dubbel zoveel stemmen als Trump (ongeveer 8,8 miljoen tegenover 4,5 miljoen), maar kocht daar niets mee. De 55 kiesmannen van de staat had ze ook met één stem meer binnengehaald.

Republikeinen

“De Republikeinse Partij vecht voor een vrijer en sterker Amerika waar iedereen de kans krijgt om de Amerikaanse Droom te bereiken”, zo staat te lezen op de website van de Republikeinen, of GOP. Dat staat voor ‘Grand Old Party’, al zou GOP in 1875 eerder gestaan hebben voor ‘Gallant Old Party’.

Het symbool van de Republikeinen is de olifant. Dat gaat terug tot een tekening die politiek cartoonist Thomas Nast in 1874 neerpende in het magazine Harper’s Weekly, en waarin een Democratische ezel te zien is die een Republikeinse olifant schrik probeert aan te jagen. Beide symbolen worden nog steeds gebruikt.

De Republikeinse Partij werd opgericht in een schooltje in Ripon, Wisconsin, in 1854 door een groepje tegenstanders van de slavernij. Ze kozen voor de naam ‘Republikeinen’ als verwijzing naar de Democratisch-Republikeinse Partij van voormalig president Thomas Jefferson, die de basis legde voor de Onafhankelijkheidsverklaring. Tegenwoordig gelden de Republikeinen als erg conservatief, met uitgesproken standpunten tegen onder meer abortus en strengere wapenwetten.

De kleur van de Republikeinen is rood.

8 Het logo van de Republikeinen.
rv Het logo van de Republikeinen.

Democraten

“Al meer dan 200 jaar leidt onze partij de strijd voor burgerrechten, gezondheidszorg, sociale zekerheid, arbeidersrechten en vrouwenrechten. Wij zijn de partij van Barack Obama, John F. Kennedy en FDR (Franklin D. Roosevelt, red.) en de ontelbare gewone Amerikanen die elke dag bouwen aan een meer perfecte unie”, zo prijzen de Democraten zichzelf aan op hun website.

De wortels van de partij gaan terug tot 1792. Daarmee is de Democratische Partij een van de oudste actieve politieke partijen ter wereld, ook al zijn hun standpunten door de eeuwen heen grondig veranderd. 

Oorspronkelijk waren de Democraten immers tegen de afschaffing van de slavernij en tegen burgerrechten voor zwarten na de Amerikaanse burgeroorlog. Tegen het midden van de 20ste eeuw had de partij een bocht van 180 graden gemaakt, en sindsdien staan de Democraten voor meer rechten voor minderheden en progressieve hervormingen.

De kleur van de Democraten is blauw.

8 Het logo van de Democraten.
rv Het logo van de Democraten.

Swing states

Swing states of kantelstaten (ook wel battleground states of purple states genoemd) zijn staten waar geen van beide partijen met overweldigende meerderheid gesteund wordt. Sommige staten zijn duidelijk pro-Democratisch of pro-Republikeins, terwijl het in andere staten nog alle kanten uit kan. 

Die swing states spelen dus een erg belangrijke rol tijdens de presidentiële campagne. Een overwinning boeken in deze staten kan immers het verschil betekenen tussen winnen of verliezen. Vier jaar geleden waren er bijvoorbeeld vier staten met minder dan een procent verschil tussen Trump en Clinton: Trump won er 46 kiesmannen in Michigan, Pennsylvania en Wisconsin, Clinton won slechts 4 kiesmannen in New Hampshire.

Potus en Flotus

POTUS is de afkorting die wordt gebruikt voor de President Of The United States. Ook de First Lady is dan weer de FLOTUS.

First Lady

De echtgenote van de Amerikaanse president wordt de First Lady genoemd, letterlijk de ‘eerste vrouw van het land’. Mocht Hillary Clinton, zelf een voormalige First Lady, in 2016 president geworden zijn, was Bill Clinton meteen ook de eerste First Gentleman geweest. Die term wordt al gebruikt voor de echtgenoten van vrouwelijke gouverneurs. Als er wordt gesproken over het gezin van de president, wordt de term First Family gebruikt.

Congres

Tegelijk met de Amerikaanse president wordt er ook een nieuw Congres of parlement gekozen. Het Amerikaanse Congres bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden (House of Representatives) en de Senaat. Het Congres komt bijeen in het Capitool in Washington D.C. Alle 435 zetels in het Huis worden om de twee jaar opnieuw verkozen, samen met een derde van de 100 zetels in de Senaat. De ambtstermijn van een senator is dus zes jaar.

8 Het Capitool in Washington DC, waar het Congres huist.
thinkstock Het Capitool in Washington DC, waar het Congres huist.

Landslide victory

Een verpletterende overwinning, waarbij een kandidaat zo goed als alle Amerikaanse staten binnenhaalt, wordt een landslide victory genoemd. 

Een mooi voorbeeld van zo’n landslide is de verkiezing van president Ronald Reagan in 1984. Heel de VS kleurde toen rood, op de staat Minnesota en hoofdstad Washington DC na. Enkel daar kon zijn Democratische opponent Walter Mondale winnen. In het kiescollege kreeg Reagan zo 525 van de 538 kiesmannen achter zich.

Een van de meest nipte (en befaamde) verkiezingen daarentegen was die van 2000 tussen George W. Bush en Al Gore. Bush won die met 271 kiesmannen tegenover 266 voor Gore, die 0,5 procent meer stemmen had gehaald. Vooral de staat Florida was bepalend: Bush haalde na hertellingen en een lange gerechtelijke procedure de volledige 25 kiesmannen binnen met een marge van amper 537 stemmen op bijna 6 miljoen.  

14 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Erwin Fiers

    De VS is nooit één geweest.En de rest van de landen op deze aardbol ook.Dat komt omdat er teveel meningsverschillen zijn.Het is een droom die nooit werkelijkheid zal worden.Hoe graag ik het ook zou willen.

  • Jacques-Philippe Leclerc

    Trump is de enigste kandidaat voor de Republikeinen. Democraten hebben 6 kandidaten en Bernie, een 78-jarige socialist die Obama naar verluidt heeft omschreven als 'onelecteerbaar'. Waarom staat Bernie dan op de eerste plaats? Omdat Republikeinen in de open-primaries, wat begint 25 februari 2020, op hem gaan stemmen en geld aan hem hebben geven. En in november laten ze hem vallen als baksteen, en Trump wordt herkozen.

Lees meer