3 Herschel Grynszpan in 1938
Bundesarchiv Herschel Grynszpan in 1938

Hoe Joodse tiener met wanhoopsdaad in Parijs het perfecte excuus bezorgde aan nazi’s om Kristallnacht te ontketenen

Het is een daad van groot historisch belang, maar in de geschiedenisboeken komt het voorval slechts zijdelings ter sprake. Nochtans waren de gevolgen niet te onderschatten van wat exact 80 jaar geleden gebeurde in Parijs. Op 7 november 1938  schoot de 17-jarige Joodse jongen Herschel Grynszpan een Duitse diplomaat dood in de Franse hoofdstad. Hij wilde hiermee een halt toeroepen aan de Jodenvervolging, maar bereikte net het tegenovergestelde. De nazi’s - en Joseph Goebbels in het bijzonder - gebruikten deze wanhoopsdaad als voorwendsel voor de Kristallnacht.

Toen Adolf Hitler op 30 januari 1933 aan de macht kwam, was Herschel Grynszpan elf jaar. De zoon van Poolse migranten ondervond in Hannover aan den lijve de gevolgen van de Jodenvervolging. Het zette de jonge Grynszpan in 1936 aan om bij verwanten in Parijs te gaan wonen. Begin november 1938 vernam hij wat er met zijn ouders was gebeurd: ze waren per trein over de Duitse grens gejaagd naar een niemandsland tussen Duitsland en Polen. De SS had naar schatting 17.000 Joden met Poolse papieren opgepakt en uit het Reich verdreven.

Grynszpan ontstak in razernij. Hij wilde een signaal geven dat wereldwijd zou opgepikt worden. Hij zou een hooggeplaatste vertegenwoordiger van het Derde Rijk doden om te protesteren tegen de vervolging van de Joden.

“In naam van duizende Joden”

Op 7 november 1938 stapte de wanhopige tiener de Duitse ambassade binnen aan de Rue de Lille in Parijs en richtte zijn pistool op attaché Ernst vom Rath. Hij drukte vijf keer af “in naam van duizenden Joden” en trof twee keer raak. De 29-jarige diplomaat schreeuwde het uit, wankelde hevig bloedend naar de deur en viel op de grond. De jonge dader van Poolse afkomst werd door toegesneld veiligheidspersoneel opgepakt en overgeleverd aan de Franse politie. Tijdens de daaropvolgende ondervraging verklaarde de jongen dat hij “een voorbeeld had willen stellen om het tragische lot van zijn ouders en andere Joden te wreken”.

3 De Duitse ambassade in Parijs
Library of Congress De Duitse ambassade in Parijs

In het ziekenhuis onderging vom Rath een spoedoperatie. Zijn doodstrijd zou twee dagen duren. Naziminister van Propaganda Joseph Goebbels zag zijn kans schoon om de antisemitische gevoelens op te poken. “Alle Duitse kranten moeten groot uitpakken met de aanslag op de diplomaat in Parijs. Het nieuwsbericht moet de eerste pagina van de kranten domineren”, maande zijn ministerie de pers aan. En zo geschiedde.

Haatrede

Vom Rath overleed op 9 november. Goebbels greep de avond van zijn overlijden aan om een haatrede tegen de Joden te houden. “Niet enkel Herschel Grynszpan, maar het gehele Jodendom is verantwoordelijk voor de dood van een Duitse diplomaat”, sprak hij. 

Enkele uren later barstte een door de nazi’s georganiseerde pogrom los: de Kristallnacht. In heel Duitsland werden Joden en hun bezittingen aangevallen. Er werden 1.400 synagogen in brand gestoken. 96 Joden werden die nacht in koelen bloede op straat vermoord.

3 Joseph Goebbels
AP Joseph Goebbels

In plaats van het Derde Rijk van koers te laten veranderen, heeft Grynszpan ongewild de vervolging van de Joden nog versneld.

De tiener zat 20 maanden gevangen in een jeugdgevangenis te Fresnes, zonder enige vorm van proces. Tijdens de Duitse inval in Frankrijk verbleef Grynszpan in de gevangenis van Bourges. Op 18 juli 1940 haalde de Gestapo hem naar Duitsland voor een ondervraging. Vervolgens wachtte concentratiekamp Sachsenhausen. 

Sinds 1942 is er geen spoor meer van Grynszpan. In 1960 werd hij door de Duitse overheid officieel doodverklaard - met als datum van overlijden: 8 mei 1945, de dag waarop Duitsland capituleerde.

9 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.
  • henri levich

    Over wat er vóór 7 november 1938 gebeurde géén woord. Waarom ?

  • henri levich

    De zoveelste leugen,.. ware aanleiding tot de 'Kristallnacht' is verder te zoeken, dit was het vonkje tot de uitvoering.

Lees meer