4 De Qatarese sjeik Tamim bin Hamad al-Thani
EPA De Qatarese sjeik Tamim bin Hamad al-Thani

Steeds meer staten in Midden-Oosten verbreken diplomatieke banden met Qatar

Naast Saoedi-Arabië, Bahrein en Egypte hebben nu ook de Verenigde Arabische Emiraten, Jemen en de Maledieven alle diplomatieke banden met Qatar opgeschort en de grenzen met de kleine golfstaat gesloten. Dat heeft het Saoedi-Arabische persagentschap vanochtend bekendgemaakt. De vijf landen beschuldigen Doha ervan "terroristen" te steunen. De soennitische landen vermoeden dat hun bondgenoot onder één hoedje speelt met sjiitische vijand Iran. Iran en Turkije vragen om de dialoog in stand te houden.

De gezamenlijke actie komt er twee weken nadat de Amerikaanse president Donald Trump de moslimlanden ertoe had opgeroepen het extremisme aan te pakken. Ze houdt in dat de landen de contacten via lucht, land en zee verbreken. Dat betekent onder meer een reisverbod van en naar Qatar.

In Qatar en Egypte hebben de Qatarese en Egyptische ambassadeur 48 uur de tijd gekregen om te vertrekken. Na Etihad Airways hebben ook de luchtvaartmaatschappijen Emirates, Flydubai, Gulf Air en de Saudische nationale luchtvaartmaatschappij Saudia aangekondigd dat ze hun vluchten van en naar Qatar schrappen. Qatar Airways liet dan weer weten niet meer naar Saudi-Arabië te vliegen. Ook alle EgyptAir-vluchten vanuit Egypte naar Qatar zijn geschrapt. "De beslissing treedt in werking vanaf dinsdagmorgen 06.00 uur in Caïro en loopt voor onbepaalde duur", klinkt het in een communiqué van het ministerie van Burgerluchtvaart. Bovendien mogen de Qatarese toestellen geen gebruik meer maken van het Egyptische luchtruim en niet meer landen op Egyptische bodem.

Ook verschillende leiders van het Palestijnse (soennitische) Hamas hebben Qatar verlaten. Zelf ontkent de organisatie dat ze uitgezet zijn, maar het nieuws wordt sowieso in de context van de diplomatieke spanningen gezien.

4 Verschillende luchtvaartmaatschappijen hebben aangekondigd dat ze hun vluchten van en naar Qatar schrappen. Qatar Airways vliegt niet meer naar Saudi-Arabië.
AFP Verschillende luchtvaartmaatschappijen hebben aangekondigd dat ze hun vluchten van en naar Qatar schrappen. Qatar Airways vliegt niet meer naar Saudi-Arabië.

De Golfstaten liggen al enkele weken overhoop over een "hacking" van het Qatarese persbureau QNA. Dat nieuwsagentschap had op 23 mei gemeld dat de Qatarese sjeik Tamim bin Hamad al-Thani aartsvijand Iran "een islamitische macht" had genoemd die "niet kan worden genegeerd". De emir zou ook gezegd hebben dat "er geen reden is voor Arabische vijandigheid jegens Iran", wat de andere Golfstaten in het verkeerde keelgat is geschoten.

"Gehackt"
Qatar meldde enkele uren daarna dat het persagentschap en de staatstelevisie waren gehackt, en dat het nieuws nep was, maar sindsdien vermoeden de soennitische bondgenoten wel dat Qatar onder één hoedje speelt met het sjiitische Iran. Doha zou de regio "destabiliseren" door "terroristische groeperingen" uit Iran financieel te steunen.

Bahrein maakte als eerste de beslissing bekend om diplomaten uit Qatar terug te trekken en de grenzen met het land te sluiten. Daarna volgden ook Saoedi-Arabië en Egypte. En later de Verenigde Arabische Emiraten en Jemen.

Qatar zou ook zijn troepen uit Jemen moeten terugtrekken. Het land maakt deel uit van de soennitische coalitie onder leiding van Soedi-Arabië, die sinds 2015 actief is in een militaire campagne tegen de Houthi-rebellen in de Jemenitische burgeroorlog.

Ontstemd
De Qatarezen zelf reageren ontstemd op de demarche van hun (voormalige) bondgenoten. De andere Golfstaten proberen het land "onder voogdij" te plaatsen en schenden de Qatarese soevereiniteit, zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken. De genomen maatregelen zijn "niet gerechtvaardigd" en "ongegrond".

Impact
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson heeft vanuit Australië ook al gereageerd op het nieuws uit het Midden-Oosten. Hij denkt niet dat het isolement van Qatar "ook maar enige impact zal hebben op de strijd tegen het terrorisme in de regio of op mondiaal vlak". Tillerson hoopt wel dat de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten "verenigd" blijft.

4 Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson.
epa Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson.

Iran en Turkije roepen op tot dialoog

Iran is "ongerust" over de ontstane situatie, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken vandaag. Teheran roept de betrokken landen op een "franke" dialoog te voeren om hun geschillen bij te leggen. Een andere Iraanse functionaris toonde zich evenwel minder verontrust. "Dit is wellicht de eerste barst in de anti-Iraanse coalitie", twitterde Hamid Aboutalebi, de vicestafchef voor politieke zaken. Hij vraagt zich af hoe politiek "fragiel de Arabische staten wel niet zijn als een klein emiraat als Qatar een strategisch gevaar kan vormen".

Ook Turkije zet in op dialoog. Het land heeft sterke banden met zowel Saudi-Arabië als Qatar en heeft al aangeboden te helpen bij het indammen van de crisis. "Er kunnen dan misschien wel problemen zijn tussen deze landen, maar de dialoog moet verdergaan", zei minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu op een persconferentie.

4 De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu
afp De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu

Dat Saudi-Arabië, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Jemen en de Malediven hun diplomatieke banden met Qatar opschorten, dat ze hun grenzen en luchtverbinding met Qatar sluiten én dat Qatar geweerd wordt uit de soennitische coalitie die in Jemen strijd levert tegen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen, zorgt in een klap voor de ergste regionale crisis sinds de oprichting van de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten in 1981. Daarin zetelen Saudi-Arabië, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Oman en Koeweit.

Volgens de Saudi's wil Qatar de regio destabiliseren door onderdak te bieden "aan verschillende terroristische groeperingen zoals de Moslimbroeders, IS en al-Qaida". Volgens een communiqué van de soennitische coalitie steunt Doha ook de sjiitische Houthi's in Jemen.

Lees meer