2 De Oezbeekse president Islam Karimov tijdens een bezoek van de Amerikaanse buitenlandminister John Kerry vorig jaar.
AFP De Oezbeekse president Islam Karimov tijdens een bezoek van de Amerikaanse buitenlandminister John Kerry vorig jaar.

President Karimov van Oezbekistan overleden

De Oezbeekse president Islam Karimov (78) is overleden. Dat melden regering en parlement van het uitgestrekte land met meer dan 30 miljoen inwoners in een verklaring. Eerder werd het bericht bevestigd door de Turkse premier.

De officiële bevestiging van de dood van de man die er sinds 1989 heerste, liet lang op zich wachten. De persdienst van de regering zorgde voor verwarring door een melding dat hij dood was in te trekken of te weerspreken. Diplomatieke bronnen berichtten eerder op de dag al dat Karimov dood was en Turkije had de etnisch verwante Oezbeken al gecondoleerd. Ook Georgië had Tasjkent gecondoleerd. De autoriteiten in Tasjkent meldden echter enkel dat Karimovs gezondheid achteruitging.

"De Oezbeekse president Islam Karimov is overleden. Moge God hem genadig zijn. Turkije deelt de pijn en droefheid van het Oezbeekse volk", zei de Turkse premier Binali Yildirim op de Turkse televisie.

De Oezbeekse autoriteiten lieten eerder vandaag nog weten dat de bejaarde president in kritieke toestand op de intensive care lag. "Met pijn in het hart melden we u dat de gezondheid van onze president snel achteruitgaat en dat de artsen het als kritiek beschouwen", luidde de uitzonderlijke mededeling. Normaliter zwijgen de autoriteiten over de gezondheid van Karimov.

Het gerucht van Karimovs overlijden ging al enkele dagen. Afgelopen week doken foto's op die zouden aantonen dat de familiebegraafplaats voor zijn uitvaart in orde gemaakt werd.

Karimov regeerde Oezbekistan al sinds de voormalige Sovjetrepubliek in 1991 onafhankelijk werd. Mensenrechtenorganisaties noemen hem een dictator, die met ijzeren vuist regeert. Karimovs dood zal volgens insiders een machtsstrijd ontketenen. In Oezbekistan zijn ook moslimmilitanten actief.

Harde hand

Karimov was sinds 1989 aan de macht, eerst als communistische partijleider en sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 als president van de Centraal-Aziatische republiek. Al die tijd regeerde hij met harde hand over zijn dertig miljoen onderdanen en duldde hij geen enkele oppositie.

In 2005 richtten zijn veiligheidstroepen in de stad Andizjon een bloedbad aan, toen demonstraten de straat op gingen uit protest tegen de willekeur van de autoriteiten. Daarbij werden honderden betogers gedood. Tegenstanders van het bewind worden onverbiddelijk opgepakt, voor jaren gevangen gezet en vaak gemarteld.

De vraag is nu wie het grootste land in Centraal-Azië (31 miljoen inwoners) gaat leiden. Lange tijd werd Karimovs oudste dochter Goelnara gezien als waarschijnlijke opvolgster. Zij raakte echter verstrikt in internationale witwasonderzoeken en raakte na vermoedelijk een ruzie met haar moeder en zus uit de gratie. Sinds 2014 heeft ze huisarrest.

Volgens de grondwet neemt het hoofd van de Oezbeekse Senaat drie maanden de leiding over, om nieuwe presidentsverkiezingen mogelijk te maken. De vrouw van de overleden president, Tatjana Karimova, en het hoofd van de 'geheime politie', Roestam Inojatov, zullen grote invloed uitoefenen op die verkiezingen, waarvan de uitkomst in het land altijd van tevoren al vaststaat. De echte macht in het land ligt hoe dan ook bij de veiligheidsdiensten.

Er staat geen opvolger klaar voor de autoritaire president

2 President Karimov.
REUTERS President Karimov.

Machtsstrijd tussen clans

Tal van regionale internetmedia berichtten in de loop van de dag over voorbereidingen in Samarkand, 250 kilometer ten zuidwesten van de hoofdstad Tasjkent, voor de begrafenis van Karimov. Hij komt uit die stad en wordt er morgen in een familiegraf bijgezet.

Karimov regeerde Oezbekistan al toen de voormalige Sovjetrepubliek in 1991 onafhankelijk werd. In de vijf Centraal-Aziatische Sovjetrepublieken in de regio kwamen in die jaren over het algemeen brute alleenheersers aan de macht. Karimov was volgens waarnemers de meest meedogenloze en paranoïde heerser onder hen. Mensenrechtenorganisaties beschreven de martelingen en dood van opposanten als "afgrijselijk''.

Het is mogelijk dat de dood van Karimov een machtsstrijd ontketent tussen verscheidene clans. De clan van de familie Karimov zou eerst aan de macht blijven met de oudste dochter, Goenara Karimova aan het hoofd. Maar zij is in 2014 op een zijspoor gezet na een schandaal te hebben veroorzaakt. Onder de figuren die het corrupte stelsel van Karimov zouden helpen handhaven, zijn volgens waarnemers zijn jongere dochter Lola, premier Sjavkat Mirzijojev en geheime dienstchef Rostam Inojatov.

Lees meer