Beeld ter illustratie.
Shutterstock Beeld ter illustratie.

Exclusief voor abonnees

Hoe verantwoord is een pedagogische tik? Dit zeggen onze experts

Moet de pedagogische tik in het wetboek? En zouden gezinnen daar beter van worden? Experts denken dat het een mooie symboolwaarde zou hebben, maar zijn minder te vinden voor straffen en sancties: “Kinderen zijn erg loyaal tegenover hun ouders, en zouden zich schuldig kunnen voelen als ‘mama naar de rechter moet omdat ze mij tikken geeft’ . Dit gaat niet over een burenruzie, maar over een gezin dat nadien samen verder moet.”

De pedagogische tik staat weer ter discussie na een tweet van presentator Thomas Vanderveken. Die zag in een parkje hoe een vader zijn kind “ruw tegen de grond mepte”. Toen hij de man daarover aansprak, kreeg hij als repliek te horen: ‘Dat mag in België’. Waarop Vanderveken tot zijn verrassing vaststelde dat ‘de pedagogische tik’ inderdaad niet verboden is. In Scandinavische landen - verbaast het? - als Zweden is de tik nochtans al sinds 1979 ‘not done’. Alle studies wezen immers in dezelfde richting: hardhandigheid maakt kinderen angstig en verhoogt de kans dat ze later zelf geweld gebruiken. 

Het ene Europese land na het andere sloot zich aan, vorig jaar nog Frankrijk, maar er blijven vier uitzonderingen: Italië, het Verenigd Koninkrijk, Tsjechië en… België. De kinderrechtencommissaris pleit nochtans al jaren voor, maar ziet dat de wetgever ‘andere prioriteiten’ heeft.

Niet dat alles hier zomaar mag, uiteraard. Het toebrengen van slagen en verwondingen (kindermishandeling) is strafbaar, en er zijn al veel nuances in de wet: in 1987 werd het begrip ‘ouderlijke macht’ veranderd in ‘ouderlijk gezag’, om te tonen dat ouders niet in een machtspositie staan. Niettemin: even een tik tegen de pamper, of tegen de wang… “Dat wordt in een aantal landen gedoogd, vanuit de filosofie: een ouder moet liefhebben en stimuleren, maar diezelfde ouder heeft ook het recht, zelfs de plicht om grenzen aan te geven”, weet professor strafrecht Joachim Meese (UAntwerpen). “Bij ons lijkt de consensus dat het eigenlijk niet mag, maar dat je even de controle kan verliezen. De Engelsen noemen dat ‘reasonable justice’: een ouder die eens tikt, is nog geen crimineel. Al is het natuurlijk een flou gebied: wanneer wordt een tikje een mep? En wanneer een rammeling? Hoe moet je dat meten? In ernst, in tijdsduur, in frequentie?” 

Uit vonnissen blijkt dat justitie zich relatief mild opstelt bij occasioneel, ruw gedrag naar kinderen toe. Een kinderverzorgster die in 2017 het land op stelten zette - uit een video bleek dat ze 14 kindjes nogal hardhandig aanpakte - kreeg twee jaar voorwaardelijk. “Het verweer luidt dan: de volwassene flipte. De rechtbank heeft oren naar dat pleidooi”, weet advocaat Elfri De Neve. Vaak luidt de argumentatie dat de persoon in kwestie, door alle heisa en het jobverlies, al genoeg is gestraft.

Signaal

Zaken waarbij ouders betrokken zijn, komen zelfs niet in het nieuws, tenzij het om grove mishandeling gaat. De Neve: “Ouders die hun kinderen niet goed verzorgen of slaan: zoiets wordt achter gesloten deuren aangepakt, voor de privacy van de kinderen. Maar die afgeschermde aanpak van gezinskwesties heeft één nadeel: er gaat geen duidelijk signaal naar de burgers. Dat signaal moet zijn: ‘de maatschappij aanvaardt niet dat je aan kinderen raakt’. Als dat verbod op de ‘pedagogische tik’ er zou komen, hebben we wél dat signaal.” 

Gaan we in een maatschappij leven waar een moeder die in de supermarkt haar kind te ruw rechttrekt, zich moet verantwoorden?

Joachim Meese

 Tegelijk heeft het criminaliseren van de ‘vinger tegen de wang’ enkele risico’s, weet professor Meese: “ Gaat die wet dan dode letter zijn? Of brengen we ze in praktijk? Gaan we in een maatschappij leven waar een moeder die in de supermarkt haar kind te ruw rechttrekt, zich moet verantwoorden? En hoe gaat de buitenwereld inschatten of dit eenmalig was, dan wel herhaaldelijk? En hoe moet het daarna verder met de relatie tussen ouder en kind?” 

Daar zit inderdaad een knelpunt, blijkt uit studies rond de ‘pedagogische tik’. Namelijk: kinderen die gestraft worden, hebben niet graag dat hùn ouders daarvoor gestraft worden. Dat weet ook advocaat Elfri De Neve: ”Kinderen zijn uitzonderlijk loyaal ten aanzien van hun mama en papa. Wordt papa als ‘slecht’ bekeken, dan voelt het kind zich òòk slecht. Daarom zullen kinderen zelfs over zware mishandeling maar heel moeilijk getuigen. Ze zijn bang om alleen achter te blijven, ze gaan een leugentje verzinnen om de blauwe plekken te verklaren.” 

Als de kwestie al zo moeilijk ligt in de ergste gevallen, wat zouden kinderen dan getuigen over een pets? Professor Joachim Meese: “Fysieke integriteit is een terecht thema. Maar strafrecht staat bekend als het ‘ultimum remedum’: dat schakel je in als alle ander middelen zijn uitgeput. Zo ver zijn we nog niet, denk ik. Het zou mooi zijn als de overheid meer campagnes zou uittrekken voor bewustwording. Zoals aan de snelweg wordt gewaarschuwd voor te snel rijden, kunnen scholen en Kind en Gezin continu duidelijk blijven maken dat de pedagogische tik ‘not done’ is.” 

“We moeten met ouders in gesprek gaan, en daar is het wetboek niet de beste plek voor. Dit gaat niet om een burenruzie die beslecht moet, en waar men mekaar nadien niet meer moet aankijken. Dit gaat over gezinnen die nadien moeten samenleven, over ouders die ten einde zijn, over scheidingen waarin men mekaar soms valselijk beschuldigt.... Rechters kunnen ook niet alles oplossen. Dit vraagt een mentaliteitswijziging, en laten we ook het positieve zien: we staan al veel verder dan een generatie geleden. Het feit dat één incident (gemeld door Vanderveken, red.) zo veel aandacht krijgt, bewijst dat de geesten wel degelijk aan het rijpen zijn.”

Lees ook binnen HLN+:

Je tienerzoon kijkt online naar porno. Hoe ga je daarmee om?

Wat je wel en vooral niet moet doen als stiefouder in de opvoeding

“Bij kinderen bestaat het taboe rond psychische problemen nog niet”

67 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • DIRK VAN DESSEL

    "Wie zijn kind liefheeft, spaart de roede niet" zegt de klassieke spreuk om te vermijden dat kinderen opgroeien zouden "voor galg en rad". Ik was een heel balorige puber en mijn moeder's oorvegen waren dan ook heel terecht.

  • Dirk Van den Lemmer

    Wanneer ben je eigenlijk expert in kinderkletskes?

Lees meer