Getty Images

Exclusief voor abonnees

Zo hou je sociale media veilig en leuk voor je kind én jezelf

In de virtuele ruimtes van Instagram en co. kan zowel klein als groot uren verdwalen. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat 96% van de twaalf- tot achttienjarigen zich op de sociale media waagt, terwijl 77% van de volwassenen een Facebookaccount heeft. Delen, liken, sharen doen we dan ook à volonté. Toch heeft de ‘all you can surf’-formule aandachtspunten voor alle leeftijden.

Don’t: de overbeschermende politieagent uithangen

Uit een analyse van de de KU Leuven drie jaar geleden bleek dat één op de vijf acht- tot twaalfjarigen een geheim mailadres of online profiel heeft. Verder toonde een enquête bij 1.500 kinderen aan dat de meeste regelmatig aan ouderlijke controle ontsnappen tijdens het surfen. Bovendien zouden steeds jongere kinderen hun weg vinden naar social media. Slot erop, reageerden heel wat ouders. Toch hoeven we niet meteen bang te zijn, benadrukt pedagoge Marijke Bisschop.

 “Die nieuwsgierigheid is normaal. Niet alleen krijgen kinderen steeds jonger een smartphone, ze hebben vaak ook vrije toegang tot laptops. Ouderlijk toezicht blijft vaak uit. Dus gaan kinderen aan het experimenteren. Vroeger ging het poëzieboekje op slot, nu wisselen kinderen geheimen uit via mail. De wens om een wereldje te ontwikkelen, is eigen aan de kindertijd. Natuurlijk is er een ‘maar’: je kind de ruimte geven te ontdekken, staat niet gelijk aan het volledig loslaten..”

“Als het over sociale media gaat, vertonen ouders al snel een beschermende reflex. Sommigen schieten zelfs in een kramp”, vult Vlaams kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen aan. “Wij adviseren die neiging tot bescherming aan te vullen met begrip. Stel je in de plaats van je kind vooraleer je de tablet uit huis bant. Waarom is het zo belangrijk voor hem of haar? Tegelijk moet je je kind duidelijk kunnen maken dat het veel, maar niet alles van social media weet. Vooral qua privacy zijn kinderen zich niet altijd bewust van de gevaren.”

Do: terugdenken aan je eigen jeugdjaren

Marijke Bisschop: “Vooral bij kinderen onder de tien moet je een oogje in het zeil houden. Openheid werkt het best. Pols af en toe eens naar wat je kind op de iPad aan het doen is en toon interesse. Maak de afspraak dat je de mails of chatberichten van je kind niet controleert, tenzij je vermoedt dat er iets mis is. Een dagboek lezen was vroeger ook not done.” Ook wat het gebruik van laptops, tablets en smartphones betreft, pleit ik voor openheid. Laat regels in onderling overleg tot stand komen. Voor pubers zijn Instagram en Facebook van levensbelang: het is hun manier om erbij te horen en verbonden te blijven. Wij versleepten de vaste telefoon naar de badkamer, nu tokkelen tieners de hele tijd op dat ding. Ergerlijk? Niet naar het toilet kunnen, omdat iemand er zijn of haar geheimen aan het blootgeven is, is pas vervelend. (lacht) Tja, de behoefte om met leeftijdsgenoten in contact te blijven, is van alle tijden. Alleen de manier waarop is verschillend.”

Don’t: posten als een kip zonder kop

Als het over de gevaren van social media gaat, denken we vooral aan onze kroost. Valse profielen! Mensen met slechte intenties! Heel wat campagnes richten zich terecht op sensibilisering bij kinderen. Maar zij blijken niet de enigen te zijn die een lesje internet kunnen gebruiken. Ook mama en papa durven weleens achteloos om te springen met privacy, zo wees een experiment van het Nederlandse journalistieke platform De Correspondent uit. Onder de naam ‘Koppie Koppie’ verkochten zij koffiemokken met een kinderfoto naar keuze op. Niet van hun eigen kroost of uit de oude doos: al het beeldmateriaal werd op onlineplatformen geoogst. Daarmee deden ze niks verkeerd. De fotografen van dienst hadden hun werk namelijk zelf beschikbaar gesteld op Flickr, onder een licentie die commercieel hergebruik toestaat. Instagram hanteert overigens hetzelfde beleid, stipt moraalfilosofe Katleen Gabriels aan. Ze is gespecialiseerd in computerethiek en kent de valkuilen van het internet als geen ander. “Heel wat ouders bekommeren zich niet om de privacyinstellingen, want dat kost tijd. Bovendien zijn ze zich onvoldoende bewust van de gevaren: die schattige foto van je peuter in bad is voor om het even wie beschikbaar en kan ook op malafide websites opduiken.” 

Vlaams kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen: “Zodra iets online staat, gaat het al snel een eigen leven leiden, en dan heb ik het niet alleen over foto’s van kindjes in luier of badpak. Zo gooien ouders soms in hun verontwaardiging pestsituaties waarvan hun kind het slachtoffer werd het web in, vaak gedocumenteerd met foto’s of video’s. In het verleden zagen we al dat die beelden maar al te vlug viraal gaan. Goedbedoeld, maar niet prettig voor het kind. Zelfs een onschuldig familietafereel kan misbruikt worden. Ik herinner me nog die foto van een gezin op bezoek bij de sint. Dat de moeder een hoofddoek droeg, was een doorn in het oog van een extreemrechtse groep. De foto werd honderden keren gedeeld, niet zelden voorzien van kwetsende commentaar. Dergelijke voorbeelden bewijzen hoe cruciaal privacyinstellingen zijn. En dan nog moet je steeds afwegen wat je online deelt en wat niet.”

Do: de leuke momenten vastleggen

Marijke Bisschop beklemtoont dat social media niet het nieuwe kwaad zijn. “Eens was Madonna het rolmodel, nu is de influencer dat. Pubers zijn op zoek naar wie ze zijn. Het internet versnelt dat proces wat. Vroeger kreeg je af en toe een compliment van een vriendin over een topje, nu oogst je outfitfoto likes. Het is ‘de blik van de ander’, zoals het gefluister in de schoolgangen. Bovendien is het een prima manier om inspiratie op te doen over wie je wil zijn en wie niet. Natuurlijk moet je er als ouder over waken dat al die likes en hartjes het leven van je kind niet overnemen. En natuurlijk bouw je geen identiteit op met die virtuele duimpjes alleen. Bevestiging en begeleiding van de ouders spelen daarin een cruciale rol.” “Wat een ‘gezond’ social- medialeven betreft, kan je zelf het voorbeeld geven. Ik heb niets tegen instamama’s, maar sta wel weigerachtig tegenover moeders die hun kind dag in dag uit in de picture zetten. Waarom moet het een ‘mijn kind, mooi kind’-show zijn? Het leven is niet perfect, dus stop met faken. Waar we met z’n allen vooral behoefte aan hebben, is echtheid. En aan wat vakantie- of uitstapinspiratie misschien.”

Don’t: je laten foppen

Moraalfilosofe Katleen Gabriels: “Filters, Photoshop, taferelen die te mooi zijn om waar te zijn... Ja, op Instagram wordt er weleens iets in scène gezet. Als het over kinderen en jongeren gaat, is voorzichtigheid wel vereist. Zij zijn een erg beïnvloedbare groep. Wat mij betreft, wordt straks niet alleen reclame, maar ook retouchering aangeduid met een hashtag. Bovendien blijft reclame via virtuele kanalen een heikel gegeven. Op tv is de hoeveelheid advertenties die zich naar kinderen richt bij wet bepaald, maar op social media en YouTube ontsnappen merken daar meestal aan. Bovendien speelt zo’n lokroep zich op een veel individueler niveau af. Daarom zijn duiding en toezicht af en toe zeker welkom.”

Do: toestemming vragen aan je kind (of je in zijn of haar plaats stellen)

Door je bewust te worden van wat je met wie deelt, voorkom je heel wat ellende, klinkt het bij de experts. Maar dat is niet het enige aandachtspunt. Marijke Bisschop: “Ik heb heel wat fotoalbums liggen thuis. Af en toe nemen mijn kinderen die nog eens door. ‘Wat een lelijke foto!’ hoor ik hen soms sakkeren. Niet veel later ligt het plaatje in de vuilnisbak. Die ‘uitscheur- optie’ is er op Facebook en Instagram niet. Eens op het wereldwijde web, altijd op het wereldwijde web. Daarom roep ik ouders op om niet twee, maar tien keer na te denken over elke foto die ze op het internet plaatsen. In ziekenhuizen, crèches en scholen zijn er intussen allerlei regels omtrent het maken en publiceren van foto’s, maar ouders kunnen voorlopig nog doen wat ze willen. Terwijl een kind ook recht heeft op privacy.” 

Vlaams kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen: “Op het moment dat ouders informatie over hun kinderen willen delen, moeten ze de reflex hebben om eerst toestemming te vragen. Je kan het vergelijken met zo’n typisch onderonsje tussen moeders en hun kinderen. Zodra een gênante gebeurtenis van op het schoolplein ter sprake komt, zal zoon- of dochterlief al snel aan de mouw van mama trekken: ‘Nee, dat moet je niet vertellen!’ Online is dat net hetzelfde. Check dus eerst bij je kind of het oké is dat je een foto van hem of haar met je onlinevrienden deelt. Is je kind nog te jong, dan is een kleine denkoefening snel gemaakt. Wil jij een foto van jouw toiletbezoek op Instagram zien verschijnen? Wel, hou die potjesfoto dan ook maar voor de privécollectie.”

Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.

Lees meer