Foto ter illustratie.
Getty Images/iStockphoto Foto ter illustratie.

Exclusief voor abonnees

1 op de 6 jongeren raakt verslaafd aan cannabis: “Schade aan hersenen onherstelbaar”

Eén op de tien die cannabis probeert, blijft eraan hangen. Die kans is zelfs een op de zes als je als tiener al begint met joints. Dertig procent van de Belgische jongeren gebruikt – al eens of regelmatig – cannabis. En dat is niet onschuldig, tonen experts aan. “Als een glas ­alcohol een ­baseballknuppel is voor je hersenen, is een joint een kruisraket.” Zo kan je als ouder voorkomen dat dit met jouw kind gebeurt.

Michael Portzky, neuropsycholoog en auteur van het boek Veerkracht, benadrukt dat we cannabisgebruik door jongeren niet mogen minimaliseren. 

“De overheid heeft me vorig jaar ­gevraagd een meetschaal op te maken om de mentale gezondheid en veerkracht van jongeren in kaart te brengen. Intussen heb ik dat model getest op 4.500 jongeren tussen 12 en 18: maar liefst 20 procent van onze ‘normale’ Vlaamse scholieren heeft ervaring met drugs en/of drank. Bij jongeren uit probleem­situaties (in jeugdinstellingen bijvoorbeeld, red.) loopt dat op tot 50 à 70 procent. Hallucinant. Vooral omdat er een duidelijke link is tussen het gebruik van drugs en ­zelfdestructieve activiteiten: ­zelfmutilatie en suïcidale planning. Een op de vier Vlaamse jongeren zit in de ­risicogroep voor zelfdoding”, zegt Portzky.

Heel vaak is cannabis voor jongeren een mentale vluchtpoging

Michael Portzky

“Heel vaak is cannabis een mentale ­vluchtpoging. De meeste jongeren ­starten ermee, omdat ze dan het gevoel hebben dat ze even niet hoeven te denken aan wat hen bang, triest of ­onzeker maakt. ­Tieners willen ontsnappen aan de realiteit. Omdat ze gepest worden, faalangst hebben of zich niet goed voelen in de gefotoshopte ­realiteit die Instagram hen ­voorschotelt. Het wordt een ‘copingmechanisme’.”

Onherstelbare schade

“Tieners zeggen weleens tegen hun ­ouders: ‘Jullie drinken toch ook een gin-tonic ’s avonds?’ Maar qua hersen­werking en ­verslavingsgedrag is dat niet te vergelijken. Als een glas ­alcohol als een ­baseballknuppel is voor je hersenen, is een joint als een kruisraket. Je kan één à twee glazen ­alcohol per dag niet vergelijken met wat een ­dagelijkse joint aanricht in je hersenen – en al helemaal als die hersenen nog niet af zijn. Wie vaak wiet rookt, krijgt voor de rest van zijn leven de ­rekening gepresenteerd: de schade is onherstelbaar.”

“Jonge hersenen zijn veel ­vatbaarder voor verslaving. Ons brein is pas rond ons 25ste af. De frontale regio van ons brein stelt ons in staat om als schaakstukken in stapjes te denken – als ik dit doe, gebeurt er dat – en is bij een puber nog niet volgroeid. Hoe slechter die regio zich ontwikkelt – druggebruik zet dat op de helling – hoe impulsiever we zijn. We denken niet na over onze acties, waardoor we voor de rest van ons leven emotioneel ­labieler ­zullen zijn.”

Risico op verslaving veel hoger

“Doordat de con­centratie van THC (de stof in cannabis die de effecten bezorgt, red.) in de ­hedendaagse middelen tien keer hoger ligt dan vroeger, is het risico op ­verslaving veel hoger: het is alsof je een bierglas zou ­vullen met sterkedrank. Jongeren worden, meer dan volwassenen, gestuurd door het ­genotcentrum: een tiener interesseert zich volop voor wat hem nú iets leuks oplevert. Hij denkt niet na over gevolgen. Drugs kunnen dat ­genotcentrum op zeer krachtige wijze prikkelen, door een bepaald stofje in de hersenen af te geven: dopamine. Die ­dopamine wordt opgevangen door dopaminereceptoren.”

Na een tijd is je brein geen stuiver meer waard. Ik heb patiënten van twintig die op neuropsychologisch vlak presteren als een tachtiger

Michael Portzky

Zombie

“Als je ze blijft bombarderen, raken de dopaminereceptoren oververzadigd. Ze trekken zich terug, om te rusten. Als je drugs blijft gebruiken, branden ze op. Dat heet ‘gewenning’: je voelt niet meer hetzelfde effect, je mist de roes. Dus wat doe je? Je gaat méér ­gebruiken. Waardoor er nog meer ­receptoren naar de haaien gaan. Maar je hebt die receptoren nodig in het leven, want ze zorgen voor je alertheid, waakzaamheid, energiepeil. Als je de ­receptoren volledig uitgeschakeld hebt, loop je er al snel als een zombie bij. Zonder expressie. Zonder fut. In een soort halve slaaptoestand.”

“Helaas gaan mensen in die fase ook denken: product X levert me niks meer op, dus ik stap over naar product Y. Een zwaardere drug. Zo begint het opnieuw. Na een tijd is je brein geen stuiver meer waard. Ik heb patiënten van twintig die op neuropsychologisch vlak presteren als een tachtiger. Dát is de ­prijs van langdurig druggebruik. Dat is niet het effect van één joint, om eens stoer te doen. Of omdat je niet ‘nee’ durfde te zeggen.” 

“Laten we cannabisgebruik nooit ­minimaliseren. Het is verre van ­onschuldig. En kom niet zwaaien met de ‘medicinale waarde’ van cannabis: dat heeft niets te maken met het paffen van joints tot je er scheef van loopt. Ik maak me zorgen. Als neuropsycholoog, maar ook als vader van drie dochters.”

De veerkracht van je tiener testen kan op noknok.be of awel.be. Je eigen ­mentale gezondheid meten kan op  fitinjehoofd.be.

Hoe kan je als ouder cannabisgebruik in de kiem smoren?

Kan je als ouder softdrugs uit het leven van je tiener weren? “Je kan je kind perfect opvoeden, en het toch nog fout zien lopen”, weet Joris Cracco, afdelingshoofd van het RKJ ­(Residentieel Kortdurend Jongerenprogramma) van vzw De Sleutel. Maar hij heeft wel nuttige tips:

• “What you do matters. Tieners geven de indruk dat ze niet naar je luisteren, of er geen rekening mee ­houden. Maar ze doen dat tóch. Blijf je betrokkenheid tonen: je hebt echt wel invloed.”

Durf grenzen te stellen. Veel ouders willen de vriend van hun kind zijn, maar dat is niet altijd opportuun

Joris Cracco

• “Preventie is beter dan curatie. Alle tieners komen met softdrugs in aanraking. Wees daarop voorbereid. Ga het gesprek aan zodra ze 11 à 12 zijn. Vaak gebeurt de eerste kennismaking met drugs in familiekring.”

• “Het is oké om te zeggen dat je ertegen bent. Dat het gevaarlijk is, want dat is het ook. Kinderen die opgroeien in een gezin waar men afkerig staat tegenover softdrugs, zijn minder geneigd om zelf te gaan gebruiken. Neem dus zeker een duidelijke stelling in.”

• “Durf grenzen te stellen. Veel ouders willen ‘de vriend’ van hun kind zijn, maar in een pedagogische relatie is dat niet altijd opportuun.”

• “Maak je kinderen weerbaar. Dat geldt voor zoveel, maar ‘nee’ leren zeggen tegen drugs is ­belangrijk. Prijs hen als ze dat doen.”

• “Probeer het zo lang mogelijk uit te stellen. Hoe jonger tieners beginnen met softdrugs, hoe groter de kans op verslaving en hoe zwaarder de effecten op hun kwetsbare hersenen.”

• “Panikeer niet als je zoon of dochter eens experimenteert. Blijf in dialoog gaan. Niet élke tiener die wiet rookt, blijft eraan hangen. Een op de zes helaas wel.”

• “Wees alert voor signalen. Gaat je tiener alleen nog om met vrienden die gebruiken en laat hij zijn oude vrienden staan? Gaat hij of zij niet meer sporten maar liever ­‘chillen’? Ontstaan er conflicten in het gezin? Treedt hij of zij huisregels met de voeten? Zoek snel hulp.”

• “Urinecontroles kunnen een hulpmiddel zijn, maar zijn op zichzelf nooit ‘de’ oplossing. In centra, gespecialiseerd in minderjarigen, gebeuren ze ook, maar daar maken ze deel uit van een groter plan om er op een dag weer helemaal van verlost te zijn. Het correct afnemen van urinecontroles en het interpreteren van de resultaten is niet eenvoudig. Dat kan je beter overlaten aan specialisten.”

Medicinale cannabis: niet onschuldiger dan een slaap- of kalmeerpil

Na Nederland krijgt ook ­België een nationaal cannabisbureau. Dat bureau reguleert de teelt van medicinale cannabis. Een behandeling die voorlopig voorbehouden blijft voor een selecte groep patiënten, legt dr. Dirk Devroey, professor huisartsgeneeskunde aan de VUB uit. 

“Het cannabisbureau wordt de organisatie die toezicht houdt op de veilige productie van cannabis, oftewel cannabis met bekende verhoudingen van de belangrijkste werkzame bestanddelen en een constante concentratie aan actief product. Het bureau zal vergunningen afleveren voor de gronden en de telers. Zij zullen controle hebben over de volledige cannabisoogst en de cannabis ter beschikking stellen van apotheken en ziekenhuizen. Kenmerkend voor ‘mediwiet’ is dat het een pak minder THC bevat, het bestanddeel dat geestverruimend en verslavend kan werken.”

Een wietproduct waar je niet (echt) high van wordt, dus. Toch is medicinale ­cannabis anders dan de ‘light’ wiet die je in zogenaamde legale wietwinkels koopt. “Je kan het niet vergelijken met de lolly’s, kauwgom of andere producten die in zo’n shop verkrijgbaar zijn. Die bevatten ­onvoldoende CBD of cannabidiol om medicinaal gebruik te garanderen. Vanwege de ­onder­dosering zal er voornamelijk sprake zijn van een placebo-effect.”

Medicinale cannabis is geen behandeling, maar een last resort

Dirk Devroey

Momenteel is medicinale cannabis alleen te verkrijgen in de vorm van een ­mondspray. “Die mag voorlopig uitsluitend voorgeschreven worden aan volwassen MS-patiënten die kampen met spierspanningen. De mogelijkheid bestaat dat de overheid die regelgeving uitbreidt, maar momenteel wordt voorrang gegeven aan het ontwerp van een solide kader. Bovendien hebben we voorlopig weinig klinisch bewijs dat medicinale cannabis ook bij andere indicaties heilzaam is.”

En zelfs als de wetgeving uitgebreid wordt, mogen we niet licht over het fenomeen gaan. “Net als slaap- en kalmeringspillen kan medicinale cannabis verslavend werken, omdat het de patiënt in een roes brengt. Het is geen eerstelijnsbehandeling, maar een last resort.”

Te koop: wiet light

En hoe zit dat met de legale ‘cannabis light’-winkels die her en der in het straatbeeld opduiken? Die verkopen wietproducten waar je niet high van wordt. Je kan er cannabisolie kopen op basis van CBD, en gedroogde cannabis met THC, in de vorm van potpourri. THC is het stofje dat je doet hallucineren, CBD geeft het ontspannende effect.

In de wietwinkels zit er maximaal 0,2 procent THC in de cannabis, en dus blijft het stoned effect uit. CBD wordt de laatste jaren steeds meer gebruikt vanwege de voordelen die mensen ervan ervaren. Zo zou het helpen tegen slaapproblemen, angstaanvallen, epilepsie, chronische pijn, psychoses en meer. Maar het wetenschappelijke bewijs is nog niet sluitend voor alle toepassingen.

Weetjes over wiet

• De term ‘cannabis’ verwijst zowel naar de plant als naar de voornaamste producten ervan: ­marihuana en hasj. Vooral de bloemtoppen van planten bevatten roesopwekkende stoffen. De belangrijkste is THC. De hoeveelheid THC bepaalt het effect. Slecht nieuws: vroeger bevatte cannabis ongeveer 5 procent THC. Vandaag loopt dat op tot 20 procent. Met andere woorden: een joint nu is straffer dan twintig jaar geleden.

•Marihuana bevat de gedroogde en gemalen bladeren en bloemtoppen van de plant. Op die delen zitten kleine kliertjes die hars afscheiden. De kleur varieert van grijsgroen tot groenbruin en het heeft een herkenbare, zoete geur.

• Hasj, of shit, wordt gemaakt van de hars op de bloemtoppen. De kleverige harskorreltjes worden van de plant losgemaakt en tot een bruinachtige substantie geperst. Het lijkt op een bouillonblokje.

• Marihuana en hasj worden meestal gerookt in een gerolde sigaret met kartonnen filtertje, maar ook in een waterpijp of vaporizer. Marihuana wordt ook wel in voeding verwerkt: in spacecake of thee. Opgelet, de effecten komen trager op gang dan bij roken: pas na één à vier uur. Daardoor is het moeilijk te doseren. De kans is groot dat je te veel binnenkrijgt en dat het fout loopt.

Meer over de wetgeving over cannabis, over de (verboden) ­productie en de nultolerantie in het verkeer vind je op druglijn.be en justitie.belgium.be.

Lees ook binnen HLN+:

Wanneer is schade door roken onomkeerbaar?

Wat doen drugs met je lichaam? Toxicoloog: “Er zijn twee soorten waar ik écht voor waarschuw”

Wim Lybaert is verslaafd aan slaappillen: is die medicatie echt zo onschuldig als hij denkt?

65 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.
  • Ulra Cran

    Grote onzin zonder enig onderbouw. Het tegendeel is eerder bewezen. Wie zegt dat die zogenaamde gevolgen wel degelijk hieraan liggen. Zoveel mogelijke oorzaken.

  • Rafael Vanderstraeten

    Ik had jaren een hevige cannabis verslaving gehad en ben ondertussen 5 jaar clean, ik ben er van overtuigd dat cannabis gewoon weg schadelijk isben nog steeds vergeetachtig en zo veel meer.. Wie zegt dat cannabis onschuldig is gewoon dom en is een waarschijnlijk een exuus voor verder te kunnen gebruiken, uiteindelijk als je een dagelijkse gebruiker hebt kan je wel normaal functioneeren maar de 'stille' schade die hij maakt merk je pas achteraf als je clean bent. Daarom de term 'softdrugs'

Lees meer