5
Getty Images

Exclusief voor abonnees

SOS bijen, wespen en muggen: zo bescherm je jezelf tegen zomerinsecten

Hoe bescherm je jezelf tegen zomerinsecten en waaraan herken je allergische reacties? En wat met de geheimzinnige Aziatische hoornaar en tijgermug? Tijd voor een praktische handleiding.

Bijen en wespen

5
Getty Images/Image Source

De zin van hun bestaan

Bijenexpert en doctoraatsstudent aan UGent Karel Schoonvaere: “Zonder wespen zouden er meer muggen, vliegen en bladluizen zijn. Ze vangen prooien voor hun larven en in ruil geven de larven een suikerrijke stof terug die de volwassen insecten als brandstof gebruiken om te vliegen. In de zomer zijn er meer volwassen wespen en weinig larven, waardoor de wespen onvoldoende brandstof binnenkrijgen. Daarom gaan ze op zoek naar andere zoete voeding.” Bijen zijn dan weer ontzettend belangrijk voor de bestuiving van bloemen en gewassen. Bijna 80% van de groenten en het fruit dat we op ons bord krijgen, is bestoven door bijen.

Wespensteken vermijden

Dirk Devroey, professor huisartsgeneeskunde aan de VUB: “Bijen, wespen en ook hommels en hoornaars vallen aan als ze zich bedreigd voelen. Hou sowieso afstand van een nest. Komt een wesp boven je glas zoemen, blijf dan kalm en sla er niet naar. Verwijder gewoon het goedje waarin de wesp geïnteresseerd is. Vermijd parfum of geurende crèmes, die kunnen wespen aantrekken.”

Potverdorie, toch gestoken

Devroey: “Neem de angel niet vast. Ook niet met een pincet, want dan knijp je op de gifzak en spuit je meer gif in het lichaam. Gebruik je duimnagel om de angel evenwijdig met de huid uit te duwen. Verwijder de angel zo snel mogelijk, reinig de wonde met water en zeep en ontsmet met ontsmettingsmiddel. IJs kan de zwelling tegenhouden. De steek veroorzaakt een pijnlijke, gezwollen huid, maar voor de rest is het niets ernstigs. Behalve als je allergisch op het gif reageert. Dan kunnen de symptomen heviger en zelfs levensbedreigend zijn.”

Heb je rode vlekken op andere plaatsen dan de steekplek, zwelling van de tong, duizeligheid, misselijkheid, diarree, hartkloppingen of ademhalingsproblemen, dan kan je beter naar de dokter gaan. Ook als je gestoken bent in de nek, keel of mond of meer dan twintig steken hebt, moet je naar de dokter.

Extreme allergische reacties

Didier Ebo, hoogleraar immunologie en allergologie: “Er kunnen drie soorten reacties optreden na een steek. De eerste is de lokale steekreactie: een gezwollen, pijnlijke en jeukende huid. De grote lokale steekreactie is een tweede soort reactie. In dat geval is de steekplek roder, is ze groter dan tien centimeter en duurt het meer dan één dag voor de zwelling slinkt. Tot slot heb je de allergische reactie. Dat betekent dat er niet alleen een reactie is op de steekplaats, maar er ook jeukende bulten over het hele lichaam kunnen opduiken. Een daling van de bloeddruk of ademhalingsproblemen zijn ernstige allergische reacties. Wie al eens allergisch reageerde op een steek, heeft ongeveer één kans op twee om bij een volgende steek heftiger op het gif te reageren. Een behandeling tegen zo’n insectengifallergie is daarom belangrijk, want ze verkleint het risico dat je bij een volgende steek weer allergisch reageert. Zonder die behandeling moeten mensen met een ernstige allergie een zelfinspuitbaar adrenalinepreparaat bij zich hebben.”

De Aziatische hoornaar

5 Aziatische hoornaar.
Getty Images/iStockphoto Aziatische hoornaar.

Hoe kwam de Aziatische hoornaar hier terecht?

Schoonvaere: “In 2004 raakte de Aziatische hoornaar in Frankrijk verzeild. De koningin was op een scheepslading in China in winterslaap gegaan en ontwaakte in Frankrijk. Ze begon haar nest uit te bouwen en dat leidde tot een ware invasie. De hoornaar bouwt razendsnel grote nesten en breidt zich in sneltempo uit. Die grote nesten hebben heel wat voeding nodig. In Europa zijn er weinig natuurlijke vijanden die op dezelfde prooien jagen, waardoor de biodiversiteit en vooral het voortbestaan van kleinere insecten in het gedrang komt. De Aziatische hoornaar jaagt in groepen van tien tot twintig soortgenoten en belegert de kasten van honingbijen. De Europese hoornaar doet dat niet en vormt dus ook geen bedreiging. De aanwezigheid van de Aziatische hoornaar is desastreus voor honingbijen en imkers.”

In de tegenaanval!

“Heb je een nest van Aziatische hoornaars gezien, stuur dan een foto van het nest en het insect naar vespawatch.be. Gespecialiseerde verdelgers komen dan het nest verdelgen zodat de diertjes doodgaan. Dat is de meest effectieve manier om de invasie van het uitheemse insect in te tomen. De steek van een Aziatische hoornaar verschilt niet veel van een bijen- of wespensteek of van die van de Europese hoornaar. Het insect is alleen iets groter dan een bij of wesp, waardoor de angel langer is en dieper in de huid kan steken. Daardoor kan de pijn iets heftiger zijn en de reactie sneller komen. Bij een allergische reactie moet je uiteraard wel altijd contact opnemen met een dokter.”

De Aziatische hoornaar herkennen

“De zachtaardige Europese hoornaar hoeft niet te worden bestreden. Daarom is het belangrijk dat je hem goed kan onderscheiden van de Aziatische. Zo dood je geen onschuldige diertjes. De Europese hoornaar is een halve centimeter groter dan de Aziatische. Maar dat is natuurlijk moeilijk te zien als er geen insect van de andere soort naast zit. Het tweede verschil is de kleur. De Aziatische hoornaar is donker tot zelfs zwart en heeft een gele band op zijn achterlijf. De Europese hoornaar heeft een bijna volledig geel achterlijf en is voor de rest roodbruin getint.”

Muggen

5 De gewone huis-tuin-en-keukenmug is bruinig en wat groter dan de tijgermug.
Getty Images De gewone huis-tuin-en-keukenmug is bruinig en wat groter dan de tijgermug.

Nuttig of overbodig?

Dirk Devroey, professor huisartsgeneeskunde aan de VUB: “Zonder muggen zou de voedselketen instorten. Ze zijn een voedselbron voor andere dieren, zoals wespen, kikkers, spinnen, vleermuizen en vogels. Ook de larven die ze op het water leggen, worden door verschillende dieren gegeten.”

“Een steekmug die prikt, spuit eerst een stof in voor ze wat bloed zuigt. Die stof, een anticoagulans, zorgt dat het bloed niet meteen stolt tijdens het opzuigen. Maar het is ook die stof die de allergische reactie opwekt en ons het jeukende bultje cadeau doet. Probeer niet te krabben, zodat je geen wondjes of ontstekingen veroorzaakt. Om de jeuk te verminderen kan je een kalmerende zalf aanbrengen. Preventief smeren? Muggenmelk met DEET is een effectieve manier om die vervelende prikkers op afstand te houden.”

Niet alle muggen steken

Katrien De Wolf, entomologe: “Van de tienduizenden muggensoorten behoort maar een deel tot de (gewone) steekmuggen of muskieten. Een heleboel daarvan prikken alleen dieren. Van de soorten die wél mensen steken, snakken alleen de bevruchte vrouwtjesmuggen naar ons bloed en vallen ons lastig. Zij hebben eiwitrijk bloed nodig als voedingsstof voor hun eitjes. De mannetjes leven van nectar. Van die mensenprikkende muskieten zijn er maar een beperkt aantal soorten die ziektes kunnen overdragen. Zo’n mug moet ook eerst besmet worden en die kans is klein. Steekmuggen komen af op uitgeademde CO2 en lichaamswarmte. Hoe zweteriger, hoe aantrekkelijker, dat is een feit. Toch prefereren ze ook bepaalde lichaamsgeuren, maar die voorkeur is subjectief en is bij elke mug anders.”

Een nacht zonder gezoem

De Wolf: “De belangrijkste tip: voorkom broedplaatsen. Onafgedekte potten, emmers of regentonnen met stilstaand water zijn de ideale plek om eitjes in te leggen. De vrouwtjesmuggen blijven dan in de directe omgeving en ‘hangen’ dus rond in je tuin. De eitjes komen uit en zo zijn er weer nieuwe muskieten om je te belagen. Muggen weren uit je huis doe je het best met een vliegenraam. Zijn de muggen toch je slaapkamer binnengedrongen? Dan is een klamboe of muggennet de oplossing. Je hebt er zowel met als zonder insecticiden.”

De tijgermug

5 De tijgermug is een piepkleine zwarte mug, met witte strepen op de poten.
Getty Images/iStockphoto De tijgermug is een piepkleine zwarte mug, met witte strepen op de poten.

Poot aan wal in België

De Wolf: “De tijgermug komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië maar is tegenwoordig over de hele wereld te vinden, ook in België. De voornaamste oorzaak is de toenemende globalisatie en de internationale handel. Zeker het transport van tweedehandsbanden werkt de verspreiding enorm in de hand. In die banden komt vaak wat water te staan, een ideale broedplaats voor de mug. Uiteraard speelt de opwarming van de aarde een cruciale rol in dit verhaal. Door de hogere temperaturen kan de tijgermug hier ook overleven. Ze vormt een bedreiging voor de biodiversiteit en het ecosysteem, want ze gaat in competitie met andere inheemse muggensoorten. Het grootste gevaar schuilt in hun capaciteit om ziektekiemen over te dragen op mensen.”

Herken de tijgermug in een oogopslag

“De tijgermug is een piepkleine mug. Ze is zwart met witte strepen op de poten en een witte streep boven op het borststuk. De gewone huis-tuin-en-keukenmug is bruinig en wat groter. Vaak wordt de tijgermug verward met de grote geringde steekmug. Die is groter dan een gewone steekmug en heeft een beige-bruin patroon op haar poten en gevlekte vleugels. Ze steekt, maar is ongevaarlijk.”

Levensbedreigende ziektes

“Chikungunya en dengue zijn de twee belangrijkste virussen die de tijgermug kan overdragen op mensen. De symptomen lijken in eerste instantie op die van griep: hoofdpijn, gewrichtspijn, uitslag en hoge koorts. In België is er momenteel nog geen gevestigde tijgermuggenpopulatie en blijft het risico om besmet te worden klein.”

2 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.
  • Geert Janssens

    Jullie foto van de hoornaar is fout. Dit is een Europese hoornaar. Een Aziatische hoornaar is zwart aan de kop.

  • Theo Van Hoof

    Sleur er de bijen maar bij als vervelend. Niks is minder waar. Ook wespen zijn heel nuttig en hebben hun plaats in de natuur. Momenteel vangen ze duizenden muggen per dag om aan hun larven te voederen.

Lees meer