De Columbus - Wim Lybaert
© Geert Van Hoeymissen De Columbus - Wim Lybaert

Exclusief voor abonnees

Wim Lybaert is verslaafd aan slaappillen: is die medicatie echt zo onschuldig als hij denkt?

Wim Lybaert (50) is verslaafd aan slaappillen. ‘De Colombus’-presentator neemt al vijf jaar slaapmedicatie in en getuigt daarover in het nieuwe Canvasprogramma ‘De slapelozen’, dat vanaf oktober op het scherm te zien is. Eén op de acht Belgen grijpt elke avond routineus naar een slaappil zonder er verder bij stil te staan. Maar is dat verstandig? Zijn slaapmiddelen echt onschuldig? Wij legden onze vragen voor aan een farmacoloog en een slaapexpert. 

Belgen behoren tot de grootste gebruikers van slaapmiddelen ter wereld. Dat wijzen de resultaten van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid uit. “Nochtans kampen Belgen niet meer dan elders ter wereld met slaapstoornissen”, verklaart Thierry Christiaens, huisarts en professor in de klinische farmacologie aan UGent. “In Europa is het gemiddelde overal min of meer hetzelfde. Ongeveer één op de drie volwassenen krijgt naar eigen zeggen te weinig slaap.” 

“De manier waarop daarmee omgegaan wordt, verschilt daarentegen wel. Zo verkiezen Belgen een snelle, pasklare oplossing. Een ‘pilletje’ lost het wel op. Het gebruik van slaapmiddelen wordt daardoor ernstig geminimaliseerd. Het lijkt doodnormaal, iedereen doet het. Belgen zijn zich overduidelijk onvoldoende bewust van de gevaren van slaapmiddelen. Er wordt zomaar van uitgegaan dat ze geen kwaad berokkenen. Dat komt doordat ze meer dan dertig jaar geleden als veilig op de markt geïntroduceerd werden. Maar dat is allesbehalve juist gebleken. Integendeel zelfs.”

De risico’s van slaapmiddelen

1. Verstoord functioneren

’s Morgens met moeite uit bed raken of enkele uren na het ontwaken met een katerig gevoel kampen. Dat zijn slechts enkele bijwerkingen van het gebruik van slaappillen. Klinkt herkenbaar? Helaas is het helemaal niet zo onschuldig. Thierry Christiaens: “Als je een slaappil neemt, verwacht je een hele nacht onverstoorde rust. Niemand wil na slechts vijf of zes uurtjes slaap midden in de nacht klaarwakker in bed liggen. Daarom richt de farmaceutische industrie zich bij de ontwikkeling van slaapmedicatie op een gemiddelde werkzaamheid van zeven tot acht uur. Maar in de praktijk zal dat bij de een langer inwerken dan bij de ander, doordat de werking van een medicijn sterk kan variëren van persoon tot persoon. 

Dat op zich vormt al een groot gevaar. Zo zal de slaappil bij de een ’s morgens helemaal uitgewerkt zijn, terwijl ze bij de ander overdag nog actief doorwerkt. Dit effect wordt binnen de vakterminologie een ‘hangover’ genoemd. Het reactievermogen vertraagt, er kunnen zich concentratiestoornissen voordoen of er kan slaperigheid optreden. Wie zich op dat moment in het verkeer begeeft of op de werkvloer aan de slag is, loopt dus een verhoogd risico op ongevallen. Ook bij ouderen is dat het geval, zelfs in ernstigere mate, want zij lopen daardoor meer kans om te vallen, met alle gevolgen van dien.”

2. Verslaving

Een ander heikel punt is de manier waarop je lichaam op langere termijn op de medicatie reageert. “Bij slaappillen treedt vrij snel tolerantie op”, verduidelijkt Thierry Christiaens. “Tolerantie betekent dat het effect van de medicatie op termijn afneemt. Dat gebeurt bij slaapmiddelen erg snel. Na slechts enkele weken is er nauwelijks nog effect. Om daarna hetzelfde resultaat te verkrijgen, is in principe een steeds hogere dosis nodig. Daardoor wordt de inname van slaappillen een dagelijkse gewoonte, die onvermijdelijk psychische afhankelijkheid in de hand werkt. Slaapmiddelen hebben een verslavende werking. Als je ze op regelmatige basis gebruikt en dat plots niet meer doet, zal je lichaam signalen afgeven dat het iets mist. Dat zijn ontwenningsverschijnselen. In het geval van slaappillen uit zich dat in nervositeit, prikkelbaarheid, angst en extra slecht slapen. Daardoor raak je er nog meer van overtuigd dat je slaapprobleem verergert en voel je je genoodzaakt om je slaappillen te blijven innemen. Je krijgt het gevoel dat je het product in kwestie echt nodig hebt. Onze gedachtegang daarover is over het algemeen dan ook behoorlijk ambigu. Ermee stoppen is geen optie, hoewel ons oorspronkelijke probleem door het slaappillengebruik allesbehalve van de baan is. En er is daarbovenop nog een verslavingsproblematiek gecreëerd.”

3. Verstoorde slaap

Neem je er met veel plezier de mogelijke bijwerkingen bij, zolang je maar van een goede nachtrust kan genieten? Jammer. Ook dat is je niet gegund. An Mariman, psychiater en professor aan de slaapkliniek van het UZ Gent: “De eerste drie à vier dagen hebben slaappillen een positief effect op de slaap. Je valt gemakkelijker in slaap, slaapt langer door en zowel de kwaliteit als de kwantiteit van je slaap gaan erop vooruit. Maar dat blijft niet duren. Hoewel je je daar meestal niet bewust van bent, raakt de slaapkwaliteit na gemiddeld een viertal weken aangetast. Je slaapt nog wel, maar veel minder diep. Bij langdurig gebruik loop je zelfs het risico dat de diepe slaap volledig verdwijnt. De impact daarvan is groot. De diepe slaap zorgt ervoor dat je fysiek recupereert, en samen met de droomslaap je geheugen optimaal functioneert.”

4. Cognitieve stoornissen

Bij ouderen zijn niet alleen de mogelijke gevolgen op fysiek vlak groter, ook op cognitief vlak kunnen slaappillen bij hen meer schade berokkenen. Thierry Christiaens: “Ouderen hebben vaak een verhoogde gevoeligheid voor de bijwerkingen van geneesmiddelen. Daardoor veroorzaakt slaapmedicatie bij hen sneller geheugen- of concentratiestoornissen, die in tegenstelling tot de ‘hangover’ een hele dag kunnen aanhouden. Ook verwardheid, agressie, angst of paradoxale reacties kunnen optreden. Dat is eveneens het geval bij kinderen. Daarom zijn slaapmiddelen voor kinderen en jongeren absoluut uit den boze. Bij gebruikers die al jaren slaapmedicatie gebruiken, is de grootste zorg sowieso ook het effect op de geheugencapaciteit.”

Alternatieven voor slaappillen

Dat slaappillen geen eenvoudige, onschuldige uitweg vormen voor wie af en toe wat slechter slaapt of zelfs met ernstige slaapproblemen kampt, is ondertussen duidelijk. “Slaappillen zijn nooit echt aan te raden”, verklaart Thierry Christiaens. “Noch voor sporadische consumptie, noch voor langdurige consumptie. Wie ze toch af en toe in uitzonderlijke situaties wil gebruiken, moet zeker bij een arts langsgaan voor een voorschrift en kan zich maar beter strikt aan de gebruiksaanwijzing houden.” Ook An Mariman is het daarmee eens. “Een behandeling waar geen medicatie aan te pas komt, moet altijd primeren. Er zijn voldoende andere hulpmiddelen voorhanden om opnieuw vat te krijgen op je slaap.”

Een gezonde slaaphygiëne

Een goede nachtrust start zonder twijfel met een gezonde slaaphygiëne. Daarover zijn de beide experts het eens. Concreet betekent dat dat je de nodige acties onderneemt om je slaap positief te beïnvloeden en die handelingen vermijdt die een negatieve invloed op je slaap hebben. Uiteraard zal je daarvoor wel het nodige geduld moeten opbrengen. An Mariman: “De richtlijnen rond slaaphygiëne moeten niet alleen erg consequent uitgevoerd worden om het gewenste effect teweeg te brengen, ze moeten daarnaast ook voldoende lang aangehouden worden. Reken voor alle zekerheid op één maand.”

• Bouw vaste slaapgewoontes in

Vaste slaapgewoontes zijn van primair belang. Elke avond rond hetzelfde tijdstip naar bed gaan en elke ochtend rond hetzelfde tijdstip opstaan, zorgt ervoor dat we een regelmatig slaappatroon opbouwen. Wil je op je vrije dagen toch liever wat langer in bed blijven liggen, beperk dat dan tot hoogstens één of anderhalf uur.

• Zorg voor een slaapritueel

Daarna moet het slaapritueel de nodige aandacht krijgen. Dat benadrukt ook Thierry Christiaens. “Ons slaapritueel zorgt ervoor dat de hersenen in de juiste modus verkeren om te gaan slapen. Daarbij is het absoluut noodzakelijk om een breekmoment tussen waken en slapen te creëren. Rond de dag daarom positief af en gun jezelf een moment van rust. Schakel alle schermen minstens een half uur voor het slapengaan uit, drink rustig een kopje thee of geniet van een ontspannend bad. Kies bewust voor een activiteit waarbij jij helemaal tot rust komt. Activiteiten die je geest prikkelen, kan je daarom beter achterwege laten.”

• Sport en ontspan

Regelmatige lichaamsbeweging helpt stress te reduceren. Daarom draagt het bij tot een goede nachtrust. Hou er bij je planning wel rekening mee dat je minstens twee uur voor het slapengaan geen sport meer beoefent. Na een fysieke inspanning krijg je namelijk een adrenalinestoot, waardoor je moeilijk onmiddellijk de slaap kan vatten. Ontspanningsoefeningen en yoga zijn wel bevorderlijk voor je slaapkwaliteit.

• Pas je voeding aan

Wat je ’s avonds eet en drinkt, beïnvloedt je slaap. Vermijd cafeïnehoudende producten, zoals koffie, cola en thee. Alcohol is eveneens af te raden. Een ‘slaapmutsje’ doet uiteindelijk toch meer kwaad dan goed. Soms helpt alcohol wel bij het inslapen, maar de slaap is oppervlakkiger. Een zware maaltijd eten ’s avonds laat kan je beter ook niet doen. Dat houdt je spijsverteringsstelsel actief, waardoor je minder snel inslaapt. Opgepast! Ook een lege maag of hongergevoel is niet bevorderlijk voor het inslapen.

• Blijf niet nodeloos in bed liggen

Als je ’s nachts wakker wordt en niet opnieuw in slaap raakt, sta dan na twintig minuten op en ga een tiental minuten iets neutraals te doen. Zoek daarna weer de warmte van je bed op. Een televisie of tablet kan je beter niet aanzetten. Daardoor word je helemaal wakker. Noteer je takenlijstje voor de volgende dag elke avond voor het slapengaan. Zo kan je dat loslaten in plaats van er de hele nacht over te liggen malen.

Gezond eten, zorgen voor genoeg beweging en fit blijven: het is geen gemakkelijke opgave. Speciaal voor jou bundelen wij hier alle adviezen van experts rond voeding, beweging en sport.   

Deze vijf dingen maken écht een verschil voor je slaap, zegt slaapexperte UZ Gent

Zo pak je slaapproblemen bij je kind aan: professor slaapcentrum geeft tips

28 reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.
  • Caroline LOWYCK

    Ik heb al alles soorten tips geprobeerd: ik sport, ik eet gezond, niets helpt om goed te slapen zonder mijn halve slaaptablet. Ik kan je verzekeren wanneer je 5 nachten na elkaar niet slaapt en voltijds moet gaan werken dat dit niet leefbaar is. Dus mijn enige redding is mijn slaappil! Laat mij morgen in pensioen gaan en geen stress meer hebben van mijn werk dan ben ik er zeker van dat ik geen slaapmiddel meer zal moeten nemen. Je moet eerst weten wat het is vooraleer je een oordeel kan vellen.

  • Andy Verachtert

    Bijna alle pillen hebben uiterst schadelijke bijwerkingen waarover nooit gepraat wordt, het minst van al door artsen en apothekers

Lees meer