Een hoofddeksel en veel fris water zijn een must om je te beschermen tegen een zonneslag.
Getty Images Een hoofddeksel en veel fris water zijn een must om je te beschermen tegen een zonneslag.

Zonnesteek of zonneslag? Professor legt uit wat het verschil is

Nu de zon het beste van zichzelf geeft, willen we daar maximaal van profiteren. Hallo terrasjes, lang leve chillen in het park! Toch denken we beter twee keer na voor we gaan liggen bakken en braden, want een zonnesteek ligt al snel op de loer. Of was het een zonneslag? Professor Sandra Verelst, diensthoofd spoedgevallen van het UZ Leuven, legt het verschil uit en vertelt hoe je jezelf beschermt. 

De hele week hebben we kunnen genieten van heerlijk zomerweer, en ook vandaag gaan de temperaturen vlotjes naar de 30 graden Celsius. Goed insmeren, en veel vitamine D opdoen? Het is toch uitkijken geblazen. Want als het té warm is, wordt je lijf flink op de proef gesteld “Door lang in de zon te zitten, zal je temperatuur opwarmen. En je lichaam wil die warmte weer kwijt”, vertelt professor Sandra Verelst. “Het gevolg: je hart begint sneller te kloppen om meer bloed naar je huid te sturen. Dan zetten de bloedvaten zich open om de warmte kwijt te spelen.”

Ons lijf is dus volop aan het compenseren. In dit geval spreken we van een zonnesteek of hittestress,  de fase die voorafgaat aan een zonneslag. Hoog tijd om in te grijpen en afkoeling te zoeken. Doe je dat niet? Dan is de kans groot dat je op een zonneslag of hitteslag afstevent. “Op den duur zegt je hart ‘foert, ik heb genoeg gewerkt’ en gaat je centrale lichaamstemperatuur toenemen.” Warmt je lichaam sneller op dan dat het warmte kan afgeven? Dan is je innerlijke thermostaat volledig ontregeld, en dat krijg je zelf niet meer onder controle. In het ergste geval stijgt de lichaamstemperatuur boven de 40,5 graden Celsius.”

Klassiek versus sportief

Bij tropische weer komt vooral de klassieke hitteslag voor. “Die is gerelateerd aan hete temperaturen, en zie je bij mensen die te lang in de zon hebben gelegen. Meestal gaat het om kleine kinderen en oudere mensen”, stelt Verelst. “Daarnaast bestaat de inspanningsgerelateerde hitteslag, die bijvoorbeeld marathonlopers treft. Door hevig te sporten, produceert hun lichaam zelf warmte, en op een bepaald moment slaagt het afvoermechanisme er niet meer in om die extra warmte te compenseren. Zo’n hitteslag kan voorvallen bij heet weer, maar evengoed wanneer het 20 graden is.” 

Wat zijn de symptomen? 

Zowel bij hittestress als bij een hitteslag krijg je een verhoogde lichaamstemperatuur. En dat is niet hetzelfde als koorts. “Bij koorts is er een onderliggende ontsteking aanwezig, viraal of bacterieel, terwijl een hitteslag niets met een infectie te maken heeft”, verklaart Verelst. “De hypothalamus – een deel van je hersenen – regelt je lichaamstemperatuur. Normaal staat je interne thermostaat op 36,5 à 37 graden. Wie koorts heeft, begint te rillen. Je lichaam zal denken dat je het koud hebt en verhoogt de thermostaat automatisch naar 38,5 à 39 graden. Dan spreken we van koorts. Bij een hitteslag blijft de thermostaat staan op 36,5 à 37 graden.”

Mensen zijn verward, duizelig, geagiteerd en misselijk. Sommigen hebben zelfs last van onduidelijke spraak of gedragsveranderingen.

Professor Sandra Verelst, diensthoofd spoedgevallen van het UZ Leuven

Een echte zonneslag kan dramatische gevolgen hebben, stelt de professor. “Multiorgaanfalen kan optreden én je krijgt neurologische problemen. Mensen zijn dan verward, duizelig of geagiteerd. Sommigen hebben een onduidelijke spraak of zijn heel misselijk en beginnen te braken. Nog anderen hebben last van gedragsverandering, waarbij ze bijvoorbeeld op de grond kruipen en iets zoeken dat er niet is. Zelfs een epilepsie-aanval kan een teken zijn van een zonneslag.”

Hoe kan je het voorkomen? 

Beter voorkomen dan genezen. De boodschap is dan ook logisch: vermijd warme plekken. Dat geldt zeker voor jonge kinderen en ouderen. Verelst: “Bij temperaturen boven 30 graden laat je hen niet in de tuin zitten. Zelfs niet onder een parasol. Zij moeten die warmte echt mijden.” 

“Insmeren met zonnecrème helpt tegen een zonnebrand, maar gaat het stijgen van je lichaamstemperatuur niet tegen. Hoofddeksels en parasols kunnen de zon wel weren, maar niet voor lange tijd”, zo gaat de professor verder. “Om hittestress of een klassieke hitteslag te vermijden, is het ook aangeraden om je licht te kleden. Een baby moet je niet induffelen, maar een katoenen body aandoen. En nogal wiedes: ga op tijd op zoek naar verkoeling. Drink koud water of neem een koud bad of een koude douche. Om een inspanningsgerelateerde hitteslag af te weren, moet je geen zware inspanningen doen. Ga geen 20 kilometer lopen als het warmer is dan 30 graden, hé. Dat is evident.”  

Eerste hulp bij een hitteslag

First things first: koortswerende middelen helpen níét. “Paracetamol of dafalgan kunnen zelfs nadelige effecten hebben”, waarschuwt Verelst. “Het enige wat je kan doen, is snel afkoelen. Marathonlopers die oververhit geraken, kan je in een koud bad stoppen tot ze een temperatuur van ongeveer 38 graden hebben. Dan zitten ze weer safe. Bij oudere mensen met een klassieke hittegolf is dat moeilijk. Zij hebben vaak onderliggende hart- of longproblemen en zullen een koud bad niet verdragen. Ze moeten dan echt snel naar het ziekenhuis en in afwachting kan je natte doeken of icepacks in de oksels, in de hals en op de benen leggen.”

Bij hittestress kan koud water helpen om af te koelen. “Bij een hitteslag in principe ook. Helaas zijn mensen dan vaak té verward om te drinken of ze zijn te misselijk en kunnen ze het water niet binnenhouden.”

Zelfs als een slachtoffer opnieuw is afgekoeld, moet je nog een bezoek brengen aan de spoeddienst. “Een hitteslag is altijd levensbedreigend. Als de temperatuur niet snel genoeg onder de 40,5 graden daalt, zal vocht zich opstapelen in de hersenen, en dat loopt fataal af.” Stel dat de lichaamstemperatuur wél snel daalt en het slachtoffer zich opnieuw normaal voelt, dan nog is het gevaar niet geweken. Verelst: “Na 24 tot 48 uur zien we veranderingen optreden in het bloedbeeld. We zien dat het hart, de lever en de nier schade lijden, en het bloed begint te stollen. Na 72 uur spreken we van orgaanfalen: de nier en lever functioneren niet meer, en dan loopt het alsnog fataal af. Knoop het dus in je oren: ga bij een zonneslag altijd naar de spoeddienst.” 

Lees ook: 

“Drink je kopje koffie en eet niet te veel zout”: wat je het best eet en drinkt in de hitte (+)

Zwoele, warme nacht? Doe toch maar een pyjama aan (en andere tips om goed te slapen) (+)

“Het is een fabel dat zonnecrème na 12 maanden niet meer werkt”: dermatoloog over de levensduur van de bescherming (en hoe je die verlengt) (+)

Reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.

Lees meer