Getty Images

Exclusief voor abonnees

40% van de jongeren is perfectionist: zo hou je de blok stressvrij

30% van de jongvolwassenen ervaart problematische prestatiedruk. Dat blijkt uit een enquête van de Socialistische Mutualiteiten. 91% van de jongeren tussen 18 en 25 jaar voelt dat de lat op school heel hoog ligt, 64% zegt ook in zijn of haar sociaal leven druk te voelen om te presteren. De grote schuldige: FOMO, de zogenaamde ‘fear of missing out’. Jongeren vinden het lastig als hun vrienden iets leuks doen en zij er zelf niet bij kunnen zijn. 

Ze vergelijken hun leven ook met dat van anderen: 40% vraagt zich af of ze niet te veel bezig zijn met wat anderen doen en 37% vreest dat het leven van hun vrienden interessanter is. Volgens de onderzoekers is perfectionisme duidelijk een trigger voor deze fenomenen. Ongeveer 40% van de jongeren valt in de categorie perfectionist, tegenover 23% van de gehele bevolking. Met de examens voor de deur sommen we enkele tips op voor zowel studenten als hun ouders die wat druk van de schouders kunnen verlichten. 

Wat je als ouder kan doen:

Creëer een warm en veilig klimaat

Bied je kind een luisterend oor aan en maak voldoende tijd vrij voor een gesprek. Als het zijn angsten kan uiten, zijn ze soms al voor een stuk weggenomen. Neem daarnaast wat je kind je vertelt ernstig en betuttel het niet. Hoe banaal de angst voor een examen in jouw ogen ook mag lijken, voor jouw kind is het op dat moment van levensbelang. Probeer je in zijn gedachten in te leven, ga op zoek naar de achterliggende reden van alle stress en geef je kind ten slotte de boodschap mee dat jullie samen naar een oplossing zullen zoeken.

Ga zelf in dialoog

Niet alle kinderen komen uit zichzelf naar hun ouders toe. De meeste ouders voelen het echter wel perfect aan wanneer er iets mis is met hun kinderen. Al blijft de vraag hoe je daarop moet reageren. Zet je zelf de eerste stap om in dialoog te treden, of wacht je af tot je kind naar jou toe komt? Omdat faalangst soms gemakkelijk te verwarren valt met laksheid, is het wijs om je zorgen openlijk uit te spreken. Vraag je kind waarom iets niet lukt, wat het precies parten speelt, zonder iets te verwijten. Respectvol met elkaar communiceren vormt dé basis om het probleem te helpen identificeren.

Ga op zoek naar de juiste verklaring

Faalangstige jongeren hebben het nogal moeilijk om hun aandeel in hun successen en mislukkingen correct in te schatten. Zo hebben ze de neiging om goede prestaties toe te schrijven aan toeval en zoeken ze de oorzaak bij falen meestal ten onrechte bij zichzelf. Om het zelfvertrouwen op te krikken is het raadzaam om samen op zoek te gaan naar de juiste verklaring voor wat goed en wat minder goed loopt. Zo leert je kind dat een goede prestatie het gevolg is van een degelijke voorbereiding, een goede focus in de klas, een rustige houding tijdens het afleggen van de toets ... zaken die het helemaal aan zichzelf te danken te heeft.

Beloon de inspanning, niet het resultaat

Onze maatschappij is sterk resultaatgericht. Het eindresultaat telt, de weg ernaartoe lijkt minderwaardig. Ook ouders laten zich vaak leiden door cijfers op rapporten, terwijl de geleverde inspanning net zo belangrijk is. Zo beloven ouders hun kind soms dure cadeaus in ruil voor een rapportcijfer, waardoor ze ongewild voor nog meer stress zorgen. Grote materiële beloningen zijn echt uit den boze. Beloon je kind liever met een leuke gezinsactiviteit en koppel die niet aan cijfers, maar aan inzet. Zo benadruk je dat je meer waarde hecht aan het feit dat je kind zijn best doet dan aan de cijfers die het haalt.

Maak duidelijk dat falen mag

Fouten maken mag. Dat is een belangrijke boodschap. Leer je kind dat falen deel uitmaakt van het leven en dat het leidt tot groei. Maak duidelijk dat ook jij soms fouten maakt. Zorg dat dat thema thuis af en toe zonder duidelijke aanleiding openlijk besproken wordt. Door ‘s avonds aan tafel aan te halen dat je een mindere dag had, zonder in detail te treden, breng je je kind bij dat niet alles altijd op rolletjes loopt. Zo leert het om vanuit een positieve houding met mislukkingen om te gaan.

Focus op de goede dingen

Ieder kind heeft zijn eigen sterktes en zwaktes, en daar is niets mis mee. Toch wordt er al te vaak op de onvolmaaktheden gefocust. Zo is de kans groot dat dat ene zwakke cijfer op het rapport met alle aandacht gaat lopen, ongeacht de andere cijfers. Dat is een foute boodschap. Benadruk altijd de sterktes van je kind, en maak duidelijk dat iedereen ergens goed en minder goed in is en dat dat niet erg is.

De beste bloktips voor studenten

1. Gooi die fluostiften weg

Methodes als markeren en samenvattingen maken geven ons geheugen een vals gevoel van herkenning. Alsof we zwaar bezig zijn met de leerstof. Maar wetenschappelijk bestaat er geen enkel bewijs voor hun effectiviteit. Markeren helpt ons geheugen vooral met het onthouden van waar iets in de cursus staat, niet met de leerstof zelf.

Ook een samenvatting zal niet zomaar werken: daarvoor moet er meer gebeuren dan louter het passief overschrijven van de cursus. Hetzelfde geldt voor het herlezen van een tekst. Die na een eerste lezing nog eens ter hand nemen, geeft een vals gevoel van veiligheid: je zal veel herkennen. Maar herkennen is niet hetzelfde als je herinneren. Daar is iets meer moeite voor nodig.

2. Leren in je slaap lukt nog niet

“Elk jaar krijg ik van mijn studenten de vraag of ze hun cursus niet kunnen voorlezen en dat bandje afspelen tijdens hun slaap”, lacht studentenbegeleider en onderzoekswerker Tommy Opgenhaffen (Arteveldehogeschool). Hij schreef een boek getiteld Leren. Hoe? Zo! over studiemethodes. “Jammer genoeg bestaat er nog geen bewijs dat het werkt.”

Neen, om te leren zal je moeite moeten doen. Hoe meer je actief met de leerstof bezig bent, hoe meer kans je hebt om er daadwerkelijk wat van op te steken. “De essentie is dat herhalen en zelf nadenken leidt tot leren. Maar bewust leren zonder moeite te doen, bestaat niet”, zegt pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool/Universiteit Leiden).

Er bestaan verschillende manieren om dat te doen, en niet elke methode past bij elke cursus. Toch zijn er een aantal gouden regels die iedereen helpen. Een goede manier om een tekst te leren is je boek wegleggen en jezelf afvragen wat er nu in stond. “Je traint zo je geheugen, ook wel retrieval practice genoemd. Je zal merken dat het frustrerend is en dat je veel zaken vergeet. Maar net dat moment van vergeten is het krachtigste moment om te gaan leren”, zegt onderwijsonderzoeker Tim Surma (Open Universiteit Heerlen).

Daarnaast is er het principe van gespreide herhaling. Door tijd te laten tussen twee leermomenten moet het geheugen meer moeite doen. Daardoor is meteen ook het effect van het leren groter.

Ten slotte is er het zogenaamde interleaving effect, het idee dat je beter verschillende zaken door elkaar leert. Al is nog niet helemaal duidelijk hoe dat juist in zijn werk gaat. “Er is voldoende wetenschappelijke evidentie dat het werkt, je wisselt dus beter af tussen vakken, en het best geen vakken die erg op elkaar lijken na elkaar”, zegt De Bruyckere.

Experimenteren is dus de boodschap. We weten wel dat het niet makkelijk is. “Het ironische is dat het veel moeilijker is voor studenten, maar net dat zorgt ervoor dat je beter leert.”

3. Niets zo oubollig als een studiegroep, ook niets zo effectief

Voor samenzitten geldt hetzelfde als voor muziek luisteren tijdens het studeren: voor sommigen kan het werken omdat het helpt prikkels uit te schakelen. Maar er zijn randvoorwaarden: het mag bijvoorbeeld niet te leuk worden. Verkies een saaie bib of instrumentale muziek boven een rumoerig café of een compilatie van epische heavymetalgitaarsolo’s.

“Al biedt de bib ook wel kansen voor wat misschien wel de meest effectieve studeermethode is: de studiegroep”, zegt Opgenhaffen. Als de methode goed wordt toegepast, kan een studiegroep alle goede studeermethodes combineren. Je kunt hoofdstukken voor elkaar samenvatten in je eigen woorden, elkaar ondervragen, samen reflecteren over de leerstof ...

4. Leg je smartphone aan de kant

Hoe hard we onszelf ook wijsmaken dat even door onze smartphone scrollen niet schaadt, wetenschappelijk onderzoek toont dat multitasken eerder een mythe is. Daarom is het ook essentieel om de laptop dicht te klappen en de smartphone weg te leggen. “Op stille modus zetten, zal niet werken. We zijn verslaafd aan die dingen”, zegt Surma. Natuurlijk kan de smartphone wel bovengehaald worden tijdens een pauze, maar maak pauzes niet te lang en laat ze vooral niet de leermomenten overheersen. Voor het slapengaan, is het zelfs aangeraden om minstens een half uur niets meer te doen dat met de cursus te maken heeft.

5. Spaar ‘het nachtje door’ voor het feest na de examens

Een nachtje doordoen kan misschien helpen om je op het examen bepaalde zaken te herinneren die je anders niet meer had gezien, maar veel verder dan herinneren zal dat niet gaan. Heel misschien lukt het om dan nog voldoende te krijgen op het examen. Maar bijvoorbeeld verbanden tussen leerstof leggen, wordt al heel moeilijk. Laat staan dat je die kennis opslaat in het langetermijngeheugen.

“Ik noem slaap altijd de gratis studeersessie”, zegt Opgenhaffen. “We verwerken dan altijd de dag ervoor. Het helpt dus ook om opgedane kennis te consolideren. Daarnaast heeft het een impact op ons werkgeheugen, en net dat hebben we nodig om nieuwe dingen te leren.”

6. Eet, drink en beweeg regelmatig

In het algemeen geldt dat je het best gematigd eet en drinkt. Ja, ons brein heeft suiker nodig om goed te functioneren. Maar ga vooral niet liters frisdrank drinken: in een normale portie koolhydraten zit voldoende suiker om de dag door te komen. Ook een beetje beweging kan wonderen doen om onze hersenen te activeren. Een half uurtje lopen zorgt ervoor dat er meer zuurstof naar de hersenen gaat, waardoor studeren makkelijker gaat. Maar wie ‘s ochtends een marathon loopt, haalt de avond niet meer. Wie het niet gewend is om koffie te drinken, is het niet raadzaam om dat plotseling tijdens de blok te doen. “De kans bestaat dat je hyperactief wordt en je niet meer kunt concentreren”, zegt Opgenhaffen.

Toch last van faalangst? Zo ga ermee om:

- Angst ontstaat vaak door paniek, omdat je op het laatste nippertje nog veel moet leren of herhalen. Alles staat of valt dus met een goede voorbereiding. Een planning maken helpt, zodat ze niet voor verrassingen komt te staan. Probeer het studeren dus niet uit te stellen tot het laatste moment.

- Las voldoende pauzes in om te ontspannen en ga bijvoorbeeld even wandelen, muziek spelen of fietsen.

- Kijk naar wat goed gaat, en focus je op je kansen, niet op potentiële tegenslagen.

- Probeer eerst om de grote lijnen van je cursus te kennen, en ga dan pas dieper studeren.

- Concentreer je op de successen die je mogelijks kan bereiken. Noteer bijvoorbeeld in puntjes wat er allemaal goed kan gaan.

- Onthoud ook vooral dat het ‘maar’ examens zijn. Vaak moet je je perfectionisme leren loslaten en beseffen dat ook minder goed genoeg is. 

2 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Carlos Simonis

    Perfectionisten zijn de meest onzekere mensen die er bestaan. Als er iets niet naar wens loopt raken zij in paniek. Op zich is dat niet erg, maar ze betrekken vaak anderen erbij die daar wel last van hebben door hun onzekere gedrag. Natuurlijk moeten sommige dingen goed moeten worden uitgevoerd en is extra kontrole noodzakelijk. Daarnaast is er altijd wel iets, hoe perfect ook gemaakt, altijd voor verbetering vatbaar is. Niemand en niks is perfect, gelukkig maar.

  • Michel Den Dikke

    Ik heb daar mijn hele leven mee geworsteld en als tiener zeker en vast, het is geen gave zoals sommigen denken maar een manier om uzelf mentaal kruipel te maken. Als het niet perfect is dan is het nooit goed genoeg dus is niets ooit goed genoeg wat je zelf doet want niets is ooit perfect.

Lees meer