9
Ingeborg Everaerd

Exclusief voor abonnees

De Joodse Dina-Perla Portnaar ontsnapte op haar achttiende uit een verstikkend orthodox milieu: “Ik heb lang dagelijks over mijn schouder gekeken, de angst voor eerwraak was reëel”

In de bejubelde Netflixserie Unorthodox  vlucht de 19-jarige Esty voor de onderdrukking van de chassidische gemeenschap. Maar haar verleden laat haar niet los. Erg herkenbaar voor de Nederlandse Dina-Perla (35), die opgroeide in een streng orthodox milieu. “Toen ik eruit wilde stappen, deed de orthodoxe kern álles om me te doen blijven. Tien jaar lang ging ik de deur niet uit zonder pepperspray ...”

Een reeks van kleine, op het eerste gezicht onbenullige dingen heeft mijn wereldbeeld geleidelijk aan doen kantelen. Zo was er een videoclip op MTV bij mijn niet-Joodse buurmeisje waar ik stiekem over de vloer kwam wanneer de situatie thuis niet te harden was. Ik was 11 jaar en keek met open mond naar Say You’ll Be There van The Spice Girls. Een en al vrijgevochten power. Dat je als vrouw zelf kon beslissen over je haarkleur, je kledij, de bewegingen die je maakte ... dat bestond niet in mijn wereld. En toch voelde ik in heel mijn wezen dat ook ik controle wilde over wie ik was en kon zijn.”

Unorthodox: nu te zien op Netflix

9 In de Netflixreeks Unorthodox krijgt de jonge Esty het zwaar te verduren en wordt ze uitgehuwelijkt. 
Hetzelfde lot was Dina-Perla toebedeeld, maar ze vluchtte.
Netflix In de Netflixreeks Unorthodox krijgt de jonge Esty het zwaar te verduren en wordt ze uitgehuwelijkt. Hetzelfde lot was Dina-Perla toebedeeld, maar ze vluchtte.
9
rv
9
rv

“Het orthodoxe Jodendom is een goed geoliede machine, alles is geprivatiseerd: orthodoxe Joden hebben hun eigen supermarkten, scholen, medische voorzieningen, advocaten, banken ... Ze leven in een totaal andere wereld dan jij, ook al wonen ze misschien achter om de hoek. Ikzelf ben opgegroeid in Amsterdam. De wijk Buitenveldert, waar ik schoolliep, heeft wat weg van de diamantwijk in Antwerpen: mannen met lange mantels, hoeden en peies (de karakteristieke pijpenkrullen aan de slaap, red.), vrouwen – zoals mijn moeder – met pruiken en in vooroorlogse klederdracht. Mijn hele jeugd werd gedicteerd door strikt Joodse regels, ingetogenheid was het codewoord en sociale controle, roddel en achterklap waren ­alomtegenwoordig. Broeken waren voor meisjes uit den boze, ik droeg ’s winters én ’s zomers kousenbroeken, mijn rokken moesten over de knie vallen, mijn mouwen over de ellebogen en mijn sleutelbeen moest te allen tijde bedekt zijn. Op school werd me verteld ‘dat elke keer wanneer een vrouw delen van haar ­lichaam blootstelt die bedekt moeten worden, er iemand van het Israëlische volk sterft’. Een gevaarlijk dogma. Op zaterdag, sjabbat, mochten we een hele hoop niet doen: geen elektriciteit gebruiken, geen spullen dragen buitenshuis, niet schrijven, niet werken, geen geld aanraken. Ik zat op de streng orthodoxe school het Cheider, waar zaken zoals seksualiteit en de evolutieleer niet aan bod kwamen of gecensureerd werden. Keuzevrijheid had ik niet. God, in de hoedanigheid van de lokale rabbijn, besliste wat wel of niet gebeurde in mijn leven. Voor een vrouw is er eigenlijk maar één pad: het moederschap. Eerst zoekt een objectieve koppelaar samen met je ouders een geschikte huwelijkspartner uit en vervolgens word je als Joods-orthodox meisje klaargestoomd om kinderen te baren. Het is ons levensdoel om de Joodse identiteit verder te zetten. Er zijn 6 miljoen Joden vermoord tijdens de Holocaust, het is aan ons om dat aantal aan te zuiveren en zo veel mogelijk Joodse kinderen op de wereld te zetten. Ja, ook ik ben geprogrammeerd om een biologisch kind te krijgen. Het feit dat ik vruchtbaarheidsproblemen heb, voelt tot op vandaag aan als een enorm falen.”

KOEKOEKSJONG

“Hoewel ik het als geëmancipeerde vrouw moeilijk heb met onrecht en onderdrukking, prijs ik nog dagelijks de warmte en de solidariteit van de gemeenschap. Als je in de pas loopt, dan wordt er goed voor je gezorgd. Als je het even moeilijk hebt, dan staan alle families klaar om huishoudelijke klusjes van je over te nemen. Het orthodoxe Jodendom is een gesloten, hechte samenleving en biedt voor velen een beschermende cocon. Alleen ben ik niet opgegroeid in een veilig nest en ligt het niet in mijn aard om in de pas te lopen. Mijn moeder is zowel fysiek als geestelijk gehandicapt. Zowat heel mijn kindertijd werd opgeslorpt door de zorg voor moeder. Ik deed boodschappen, kookte, poetste, masseerde haar voeten ... En toch kon ik in haar ogen en in die van mijn halfbroer niets goed doen. Ik was een blok aan het been, verwend, een hoer, een nietsnut, net zoals mijn weggelopen vader. Ja, ik ben zwaar mishandeld. Moeder maakte me zwart en sloeg me, met alles wat ze voorhanden had: haar krukken, de deegrol, een blote vuist. Mijn halfbroer mepte me uiteindelijk zelfs het ziekenhuis in en hij hield elke beweging die ik maakte nauwlettend in de gaten. Ik ben volledig geïsoleerd opgevoed. We hadden een telefoon met een slot erop zodat alleen moeder kon bellen, we hadden geen internet. Tot mijn elfde sliep ik bij mijn moeder op de kamer, in hetzelfde bed. Ik mocht geen contact maken met mensen die niet tot de gemeenschap behoorden. Ook vandaag is het voor mij nog onduidelijk waar de orthodoxie eindigde en de paranoia van mijn moeder begon. Wat wel duidelijk is, is dat de gemeenschap mij in de steek gelaten heeft. Er waren voldoende hooggeplaatste mensen op de hoogte van mijn ontwrichte thuissituatie. Maar dit soort schandalen mocht niet bekend worden. De vuile was hangen Joden nooit buiten, ongeacht hoe vuil die is. En dus werden de ogen gesloten.”

9
Ingeborg Everaerd

OP HET RECHTE PAD

“Er moet toch meer zijn in dit leven dan deze ellende, vroeg ik me als prille tiener af. Ik was van nature verstandig en de omstandigheden waarin ik leefde hadden me al op jonge leeftijd sterk gemaakt. Ik wilde niet klein gehouden worden. Stap voor stap ben ik meer kennis en meer vrijheid gaan opzoeken, ook al werd mij dat verboden. Hoe harder je een bal onder water probeert te duwen, hoe heftiger hij de lucht in stuitert. Studeren was mijn uitweg. Op elk vrij moment zat ik met mijn neus in de boeken, die ik stiekem uit de bib haalde en die mijn wereld groter maakten. Bij onze niet-Joodse overburen zag ik hoe het anders kon. Die mensen hebben mijn leven gered. Wanneer het thuis dreigde mis te lopen, seinde ik vanuit mijn huis naar het hunne. Zij boden mij een warm toevluchtsoord. Mijn buurmeisje, een meisje in skinny jeans, werd mijn beste vriendin. Samen keken we naar films zoals Titanic, werden we verliefd op Backstreet Boys en bladerden we in magazines zoals VIVA, waarin ik voor het eerst een naakte man zag en over seks leerde. Stiekem droeg ik onder mijn trui een topje met spaghettibandjes. Mijn beste vriendin hielp me de ogen te openen voor een andere wereld, mijn vriendje gaf me de kracht om uit mijn ontredderde situatie weg te raken. Ik was zestien toen ik verliefd werd op de negentienjarige Max. Hij was ook van Joodse komaf, maar hij kwam uit een liberaal nest en was dus volledig ongeschikt, aldus moeder. Om mij opnieuw op het ‘rechte’ pad te krijgen, werd ik naar de ultraorthodoxe wijk Crown Heights in New York gestuurd, waar ik – aldus de rabbijn – voorbereid moest worden op een gearrangeerd huwelijk. Ik had een moord gepleegd om ooit aan Harvard te kunnen studeren. Daar zat ik dan in Amerika, alleen niet in de wereld waar ik zo naar snakte. De hele week dat ik er in mijn gastgezin verbleef, werd er op mij ingepraat door extreem vrome meisjes van mijn leeftijd. Ze probeerden me te overtuigen om Max op te geven, om in hun midden een braaf en religieus bestaan te leiden. Maar ik was niet langer vatbaar voor dergelijke smeekbedes. Met wat hulp van Max, via een internetcafé, ben ik na een week op eigen houtje naar de luchthaven gegaan. Ik ben terug naar ­Nederland gevlucht. De ultraorthodoxe kern had geen grip meer op mij. Ik stond al met meer dan één been in een ­andere wereld.”

9 Dina-Perla toen ze twee jaar oud was.
RV Dina-Perla toen ze twee jaar oud was.
9 “Als klein kind voelde ik al de drang om los te breken.”
RV “Als klein kind voelde ik al de drang om los te breken.”
9 “Hier ben ik 12. Achter die lach schuilde zoveel pijn.”
RV “Hier ben ik 12. Achter die lach schuilde zoveel pijn.”
9 “Op zoek naar een geschikte pruik voor mijn mama.”
RV “Op zoek naar een geschikte pruik voor mijn mama.”

DE ZON OP MIJN HUID

“Ik durf nog maar enkele jaren de deur uit zonder pepperspray en ik woon voor het eerst in een woonst zonder tralies aan de ramen en drie sloten op de deuren. Ironisch genoeg staat mijn appartement vlak bij het huis waar mijn moeder nog altijd woont. Contact is er niet meer. Ik heb jarenlang doodsangsten uitgestaan en ik heb lang dagelijks over mijn schouder gekeken. De angst voor eerwraak was reëel. Ik werd bedreigd en ik heb sterke vermoedens dat ik gevolgd en gefotografeerd werd. Was dat een uiting van een mentale ziekte of kwam het vanuit een fundamentalistisch religieus gedachtegoed? Ik zal het me blijven afvragen.”

“Maar het is wel zo dat wanneer je uit een strikt religieuze gemeenschap probeert te stappen, er vanuit die kern aan alle kanten aan je getrokken wordt. Die harde kern zal álles zeggen en doen om je ervan te overtuigen dat je moet blijven. En pas op, zonder opleiding en inkomen is het een strijd in de buitenwereld. Ik ben kort na die trip naar New York zelf van school veranderd, ik woonde op mijn zestiende op verschillende plekken, ik was continu op de vlucht en ik had drie baantjes. Maar ik heb mijn diploma gehaald en mijn huwelijk met Max heb ik twee jaar later zelf bekostigd. Daar ben ik trots op. Bovendien is vrijheid me alles waard: de vrijheid om de zon op mijn huid te voelen, een eigen luide stem te hebben en het hele jaar door kerstverlichting aan het balkon te hangen (lacht).”

“De coronacrisis hakt er momenteel zwaar in. Ik ben nog niet lang gescheiden van Max en moet het nu dus helemaal alleen rooien. Ik ben mezelf nu pas helemaal aan het ontdekken en dat is fijn. Maar evengoed is het behoorlijk eng om er alleen voor te staan ... Ik wil graag een nieuwe relatie en ik hoop dat de medische wereld me helpt om toch nog een Joods kind op de wereld te zetten. De Joodse identiteit blijft nu eenmaal de kern van mijn wezen en die geef je enkel door van moeder op kind. Tot voor kort moest ook mijn toekomstige man van Joodse komaf zijn. Tegenwoordig zegt mijn buikgevoel dat ik best ver weg blijf van religieuze gemeenschappen. Ik geloof nog wel, hoor. Ik geloof in één grote energiebron die ons allemaal samen verbindt. Maar of dat nu God is ... Ik geloof vooral in liefde, authenticiteit, vrijheid en menselijkheid. Met die factoren in mijn leven komt alles vast goed ... ” 

INFO

De vierdelige miniserie Unorthodox kan je bekijken op Netflix. Dina-Perla Portnaar is auteur van diverse boeken waaronder de autobiografie Exodus uit de vuurtoren, uitgegeven bij Aspekt. Ze is ook motivational speaker en organiseert workshops voor mentale en spirituele groei. Meer info via dinaperlabooks.com.

Reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.

Lees meer