6 Corona­humor is tegenwoordig sneller dan zijn schaduw
rv Corona­humor is tegenwoordig sneller dan zijn schaduw

Exclusief voor abonnees

Wetenschappers verzamelen beste grappen en memes tegen corona: "Grappen zijn mentale opkikker om angst wat te dimmen”

Het stortregent humor in coronatijden. Vanuit de hele wereld verzamelden wetenschappers Giselinde Kuipers en Mark Boukes intussen al zo’n 4.500 memes, cartoons en andere grappige filmpjes met het virus in de hoofdrol. “Ook in deze dramatische tijden is humor zinvol: als uitlaatklep voor angst én om verbondenheid te creëren.”

‘Alleen vandaag bij Action! Gezond verstand. € 9,90. Uitsluitend voor klanten die kunnen bewijzen dat ze er geen hebben!’ Nog maar net waren de winkeldeuren afgelopen maandag weer heropend, of daar dook al de eerste meme op met ferme knipoog naar de monsterfiles die zich aan de toch niet zo levensnoodzakelijke discountketen hadden gevormd. Corona­humor is tegenwoordig sneller dan zijn schaduw. Het ideale moment om daar een ernstige wetenschappelijke studie rond te breien, oordeelden sociologieprofessor Giselinde Kuipers (KU Leuven) en communicatiewetenschapper Mark Boukes (Universiteit van Amsterdam). Sinds hun oproep enkele weken geleden om alle mogelijke moppen, memes, cartoons en grappige filmpjes rond het coronavirus in te sturen, verzamelden ze er al zeker 4.500 uit ruim twintig landen.

6
RV

Universele humor

“Die respons overtreft al onze verwachtingen”, zeggen de twee wetenschappers. “Letterlijk vanuit alle wereldhoeken stromen de grappen binnen, maar net daarom is dit het ideale moment om humor eindelijk eens gedetailleerd te bestuderen. Nooit eerder in de moderne tijden werd de hele wereld getroffen door eenzelfde crisis als nu. Gebeurden de voorbije decennia al eens gigantische rampen, zoals de aanslagen van 11 september 2001, dan waren dat meestal ‘statische’ gebeurtenissen, gebonden aan één plek, en waarbij de grappen ook snel stopten. Maar deze coronacrisis is universeel en voor niemand een ver-van-mijn-bedshow: iedereen staat er middenin. Dus als je wetenschappelijk wil uitzoeken of er bij humor rond hetzelfde thema grote verschillen bestaan tussen talen, landen en culturen, is het nu of nooit.”

6
RV

“Sowieso brengen crisismomenten humor voort”, stelt sociologieprofessor Giselinde Kuipers. “Al bij het vergaan van de Titanic in 1912 werden daar grappen rond gemaakt, net als bij de ontploffing van de spaceshuttle in 1986, de aanslagen van 11 september en nu dus met de coronacrisis. En hoewel het op het eerste gezicht ongevoelig mag lijken om met deze dramatische gebeurtenissen te spotten, kunnen zulke grappen echt wel nuttige sociale functies vervullen.”

Voor iedereen zijn het coronavirus en de pandemie benauwend. Dan komen zulke grappen handig van pas als ventiel om de crisis wat kleiner en verder van ons weg te doen lijken

Mark Boukes, universiteit Amsterdam

Mentale opkikker

Eerst en vooral als uitlaatklep. “Voor iedereen zijn het coronavirus en de bijhorende pandemie nieuw, en dus onvermijdelijk benauwend. Dan komen zulke grappen handig van pas als ventiel om de crisissituatie wat kleiner én verder-van-ons-weg te doen lijken, als mentale opkikker om de angst wat te dimmen”, vult Mark Boukes aan. “Lichtvoetigheid doorbreekt altijd de stress.”

Tegelijk zorgt coronahumor ook voor de nodige verbondenheid. “Niemand kan nog met vrienden op café en daardoor zijn deze grappen voor veel mensen een communicatiemiddel geworden om met vrienden in contact te blijven. Zeg nu zelf: hoe vaak heb je de voorbije weken zelf al niet coronagrappen via Whatsapp of andere sociale media naar je vrienden doorgestuurd? Terwijl je zulke grappen voordien soms amper bekeek of meteen weer vergeten was, zorgen ze nu zelfs voor een gevoel van samenhorigheid.”

6
RV

Perfecte tijdslijn

Wat de tsunami aan coronagrappen voor de wetenschappers nóg interessanter maakt: de grappen laten zich haast lezen als een tijdslijn. “Helemaal in het begin, toen alles wel nog ver van ons bed stond en het virus enkel in China woedde, draaiden zowat alle grappen nog rond de Chinezen én de wat ongewone benaming van het virus. Wat dan grapjes opleverde als ‘Made in China? Dat virus zal dan wel snel kapotgaan’, of een bewusteloze Mexicaan naast een lege bak Corona-bier als ‘het allereerste slachtoffer van het virus’. Ook nadien, toen het virus al wat dichterbij kwam en Italië was binnengeslopen, bleven de grappen nog vrij absurd en afstandelijk, genre een afbeelding van muziekband The Cure, met daarbij ‘I’m no expert on Covid-19, but this is The Cure.’ Vrij vertaald: ‘Ik ben geen expert in Covid-19, maar dit is de remedie.’

6
rv

“Maar toen het coronavirus ook in België en Nederland was beland, zag je de ene maatregel na de andere, en allerlei tendenzen in de grappen opduiken: het hamsteren van toiletpapier, de verveling in quarantaine, de haperende videomeetings met de collega’s... Alles passeerde even chronologisch in de humor. Momenteel draaien de grappen vooral rond het mondmasker. Net vijf minuten geleden ontving ik een video van iemand die een ‘eetluikje’ in zijn mondmasker had aangebracht. Aan een marktkraam hoefde die dat maar eventjes opzij te schuiven om de snack in zijn mond te duwen”, lacht Mark Boukes.

Het is nog te vroeg voor grote conclusies, maar wat wel al opvalt, is dat in landen met een polariserende beleidsfiguur, zoals Trump in de VS, veel coronagrappen rond die persoon worden gemaakt

Mark Boekes
6
RV

Alle grappen zullen de komende weken en maanden door een dozijn wetenschappers nauwkeurig onderzocht worden. “Het is dus nog te vroeg voor grote conclusies. “Maar wat wel al opvalt, is dat in landen met een polariserende beleidsfiguur, zoals Trump in de VS, veel corona-grappen rond die persoon worden gemaakt”, stelt Mark Boukes. “En bij ons? Bij wat ik al kon bekijken, werd de drempel van grofheid zelden overschreden. Hier draai(d)en de meeste coronagrappen rond de randfenomenen — onze bezigheden in quarantaine — en veel minder rond de vreselijke gevolgen van het virus zelf. Gevoelig liggende grappen over doden en zieken, of het verplegend personeel ben ik amper tegengekomen. Bovendien is de meerderheid van de grappen best wel... grappig. De voorbije weken hadden we beduidend meer tijd om ze te bedenken en moesten creatieve geesten die verplicht thuiszaten toch ergens hun ei kwijt.”
En dat zal nog wel even zo blijven: “Zolang het coronavirus onze samenleving beheerst, zal ook de humor blijven woeden.”

Wie zelf nog coronagrappen naar de wetenschappers wil mailen, kan dit doen via deze link.

Veel lachen en positief blijven helpt veel mensen om deze bizarre periode door te komen. In ‘Mijn Thuisblijfgids’ vind je nog veel meer tips en tricks van experts en journalisten om deze tijd (ook mentaal) gezond en met goeie moed te overbruggen. 

Lees ook:

Corona-etiquette: wat doe je als vrienden stiekem willen afspreken? (+)

Verbeter je humeur: tips voor meer rust in je hoofd (+)

De wetenschap achter huidhonger: wat doet een gebrek aan aanrakingen met je? (+)

Lees meer