Foto ter illustratie.
ANP Foto ter illustratie.

Exclusief voor abonnees

Houdt je huwelijk stand of niet? Deze psycholoog heeft het geheim (bijna) ontrafeld

Als psycholoog John Gottman een eretitel had, zou dat liefdesdokter zijn. Hij observeert koppels in wat zijn ‘liefdeslabo’ wordt genoemd en kan met 91 procent zekerheid voorspellen of ze bij elkaar zullen blijven of niet. Hij gebruikt die kennis om huwelijken te redden. “Traditionele relatietherapie, waarin wordt gefocust op communiceren, werkt niet.” Maar wat dan wel?

Als psycholoog vroeg John Gottman zich af of je iets zo ongrijpbaar als liefde wetenschappelijk in kaart kon brengen. Hij nodigde jonge stellen uit in een ‘Big brother’-appartement avant la lettre, observeerde hun interacties, en had vraaggesprekken met hen: hoe hadden ze elkaar ontmoet, waarover maakten ze ruzie, hoe keken ze naar het huwelijk van hun ouders? Terwijl ze volgeplakt waren met sensoren die stress en hartslag moesten meten, liet hij hen met elkaar praten over geld, seks, de kinderen, en noteerde hun gezichtsuitdrukkingen en stembuigingen. Hun gedrag werd gecodeerd.

Gottman inventariseerde alle verbale en niet-verbale signalen, van humor tot misprijzen, van heel positief naar heel negatief. Dit resulteerde in een score voor beide partners. Hij bekeek ook hoe partners op elkaar reageerden, wat een formule opleverde waar het element tijd in verwerkt zit. Zo kregen zijn vaststellingen een voorspellend karakter: dat koppel haalt het (hij noemt ze masters of meesters), en dat paar gaat uit elkaar (disasters, rampen). Natuurlijk ging hij dat controleren. Hij contacteerde zijn proefkonijnen om de twee jaar. Sommige koppels volgde hij twintig jaar lang om te zien of zijn conclusie klopte. Hij bleek met 91% zekerheid te kunnen voorspellen of een huwelijk zou stranden of niet.

Monsieur Soleil

Na twaalf zulke langetermijnstudies waaraan zo’n drieduizend koppels deelnamen, is Gottman zo bedreven geworden in zijn vorm van observatie, dat hij beweert nog hoogstens vijftien minuten nodig te hebben om zijn oordeel te kunnen vellen: zit ik tegenover masters of disasters? “Het is dé reden waarom mijn vrouw Julie en ik zo zelden op etentjes worden uitgenodigd”, zegt hij laconiek.

Het is nooit Gottmans bedoeling geweest om de Monsieur Soleil van de relatietherapie te worden, maar wel om zijn kennis te gebruiken om huwelijken te redden. “Ik wil een scheiding niet voorspellen, maar voorkomen. Niets is triester dan twee mensen die de inboedel hebben verdeeld, het huis hebben verkocht en zich plots realiseren: het was toch niet zo slecht wat we hadden.”

Iedereen ruzie

Een eerste vaststelling is dat iedereen ruzie maakt. Slaande deuren, ‘ik pak mijn koffers’- en ‘trap het hier af’-ruzie. Zelfs de masters. Soms jarenlang, over hetzelfde probleem. Welgeteld 69 procent van de conflicten in een relatie zijn onoplosbaar, beweert Gottman. Gaande van banaliteiten als ‘hij houdt van Indisch eten en zij niet’ tot grotere thema’s als ‘hij wil kinderen en zij niet’. Het is niet de aard, duur of intensiteit van de ruzies die bepalen of je bij elkaar blijft of niet, maar de manier waarop je conflicten kan laten ‘bestaan’. Je weet dat ze er zijn, maar laat ze geen breekpunt worden. Gottman: “Succesvolle stellen benadrukken elkaars positieve punten en maken de negatieve minder belangrijk. Zij zeggen: ‘Met die minpunten kan ik wel leven, want er is zoveel meer dat goed zit. Ik heb het getroffen’. Minder succesvolle stellen focussen zich volledig op elkaars beperkingen en koesteren niet wat ze hebben.”

In de traditionele relatietherapie werd veel belang gehecht aan een goede communicatie, aandachtig en actief luisteren, onderhandelen... Een ruzie kon ontmijnd worden door het herhalen van het argument en het geven van ik-boodschappen. Werkt niet, zegt Gottman. “Mensen raken zó verhit in een ruzie — we stelden een hartslag van meer dan honderd slagen per minuut vast — dat ze niet goed kunnen nadenken. Ze voelen zich aangevallen, zeggen zaken die ze niet willen. Het enige wat helpt op zo’n moment is kalmte, een time-out van minstens 20 minuten.”

Ook in onderhandelen heeft hij weinig vertrouwen. “Zij wil meer intimiteit, hij meer vrijheid. Dus mag hij een avondje uit met de vrienden als zij wat meer knuffels krijgt. Are you kidding? Dat is toch gewoon een placebo, een pleistertje op een wezenlijk probleem?”

Disasters hadden de neiging een groot probleem geheel naar hun partner te schuiven. “Dit is jouw schuld, het gevolg van jouw karakter, jij bent het probleem, niet ik.” Terwijl succesvolle koppels het als een voetbal aan elkaar doorspeelden. “We zitten met dit probleem, laten we het van alle kanten bekijken.”

Verzoenend gedrag

De ruzie tussen masters kon net zo hoog oplopen, maar soms werd er even uit de discussie gestapt, deed iemand een verzoeningspoging, doorbrak een grappige opmerking de spanning. “Kijk ons nu, al dat lawaai om niks.” Die pogingen om de sfeer te verlichten, werden ook door de andere gezien en opgepikt.

De conclusies van Gottman lijken even simpel als voor de hand liggend. Natuurlijk blijft een stel langer samen als ze vriendelijk zijn voor elkaar. Maar dat is volgens Gottman een ingesteldheid, een voortdurende oefening die een gewoonte kan worden. Verander je gedrag, en je gevoel zal volgen. “Doorheen de dag richten alle koppels korte verzoekjes tot elkaar, om de aandacht te krijgen. Hij leest de krant en zij zegt: ‘Kijk die donkere wolken buiten’. Een master legt de krant neer en kijkt mee”, aldus Gottman. “Hij kan ook even over zijn krant heen blikken en iets grommen. Een disaster reageert niet of zegt: ‘Dat interesseert me niet’ of ‘Daar heb ik geen tijd voor’. De stellen die na zes jaar gescheiden waren, reageerden in slechts 33 procent van de gevallen op deze voorzetten. Bij de masters was dat 86 procent. Een enorm verschil.”

Het is een grote dooddoener, maar stabiele koppels hebben echte conversaties (het gemiddelde koppel praat amper 35 minuten per week) en luisteren echt. Ze tonen oprechte aandacht voor elkaar en voelen met elkaar mee. Gottman: “Het mooiste wat je kan zeggen, is: ‘Als jij ongelukkig bent, laat ik even alles vallen en luister ik naar je.’”

Kleine attenties

In het hart van een goede relatie zit een welgemeende vriendschap. Het klinkt ouderwets, maar genegenheid en bewondering zijn volgens Gottman de belangrijkste bouwstenen van een goede relatie. Gottman is niet van de grote romantische gebaren, maar gelooft dat het de kleine attenties zijn die een relatie overeind houden: zijn lievelingschocolade meebrengen, onthouden dat zij een moeilijke werkmeeting had en een sms’je sturen...

Gottman: “Natuurlijk kan je als man bloemen en champagne meebrengen. Een mooi gebaar dat zeker geapprecieerd wordt. Maar als je vraagt: ‘Heb ik je niet horen zeggen dat je bleekwater nodig had? Zal ik na het werk langs de supermarkt rijden om dat te kopen? Nog iets nodig?’ Dat is meesterlijk gedrag.”

‘De zeven pijlers van een goede relatie, tips uit de praktijk om er samen een succes van te maken’. John Gottman en Nan Silver. Kosmos.

Zeven pijlers van een goede relatie

1. Teken je liefdeskaart. Weet wat de ander belangrijk vindt. In gelukkige relaties kennen de partners elkaars voor- en afkeuren, elkaars angsten en dromen. Kan je de drie beste vrienden van je partner opnoemen? Haar drie favoriete films? De grootste stress op dit moment in zijn/haar leven?

2. Koester de genegenheid en bewondering die je voelt voor elkaar. Herinner jezelf regelmatig aan zijn/haar positieve kwaliteiten, zoek bewust naar de positieve zaken die de partner doet en geef complimenten. Probeer dankbaar te blijven voor wat je hebt.

3. Houd contact met elkaar. Zelfs via kleine, ogenschijnlijk onbelangrijke opmerkingen als: ‘Hebben we nog koffie, zal ik er meebrengen?’ Het zit ‘m in de kleine dingen.

4. Laat je door je partner beïnvloeden, deel het zeggenschap. Relaties waarin één van de partners alle beslissingen naar zich toetrekt, lopen vier keer zo vaak stuk. Vraag zijn of haar mening en houd er rekening mee.

5. In kleine ruzies en meningsverschillen blijven de partners verdraagzaam. Kleine, niet-permanente problemen lossen ze makkelijk op.

6. Koppels kibbelen na jaren vaak nog over dezelfde dingen als in het begin. Sommige problemen zijn permanent. Het is de kunst om er niet op vast te lopen. Zoek een manier om ermee om te gaan.

7. Geef samen zin aan het leven door rituelen en gewoontes (samen wandelen, bijpraten tijdens de afwas…), door doelen en idealen te delen. Als koppel creëer je met z’n tweeën een nieuwe realiteit. Zorg ervoor dat die afgestemd is op de behoeftes van beiden. Wat vinden we alletwee belangrijk in de relatie? In welke projecten kunnen we ons samen vinden? Welke richting moet ons leven uitgaan?

Vier vernietigers van je relatie

De meest vernietigende krachten in een relatie worden door Gottman ‘de vier ruiters van de apocalyps’ genoemd. De aanwezigheid van deze soorten ruziegedrag kondigt niet per se een echtscheiding aan, maar wel als ze het vaste patroon worden in de relatie. Het gaat om:

1. Kritiek uiten op de persoon in plaats van op specifiek gedrag. “Waarom ben jij zo lui? Ik moet hier alles doen.”

2. Minachting, veruit de meest ondermijnende, is desastreus voor de relatie: “Ik walg van je.” “Wat je zegt, is belachelijk.”

3. Continu in de verdediging schieten is gevaarlijk omdat het het conflict doet escaleren. Het wordt dan een ruzie per opbod waarin niemand zich nog begrepen voelt.

4. Afstandelijkheid komt meestal nadat kritiek, minachting en verdediging zijn opgedoken. Een van de partners schakelt zichzelf uit en trekt zich terug achter een muur van stilzwijgen. Meestal is het de man die zich op deze manier opstelt. “Het wordt vaak geïnterpreteerd als ‘het kan hem niets schelen’, maar eigenlijk is die man volledig overweldigd”, aldus Gottmann. “Mannen zijn sneller onder de indruk van een relatieconflict dan vrouwen.”

Wist je dat...

... in een goed huwelijk elke negatieve interactie gecounterd wordt door minstens vijf positieve, en liever veel meer? Gottman: “Niemand overleeft een relatie waarin je vaker wordt bekritiseerd dan bewonderd.” In onstabiele relaties kwam er voor elke negatieve opmerking amper 0,8 positieve terug.

... 67 procent van de jonge ouders de eerste drie jaar een verminderd geluksgevoel als koppel beschrijven?

... bij een conflict in heteroseksuele relaties het in 85 procent van de tijd de man is die zich terugtrekt in stilzwijgen en niet meer wil deelnemen? 80 procent van de tijd is het de vrouw die de pijnpunten aanbrengt.

... je 94 procent meer kans hebt op een gelukkig huwelijk als de eerste herinneringen aan de relatie positief zijn (de eerste ontmoeting, het eerste afspraakje, de eerste indruk). Als de verhalen negatief worden (“Hij was een halfuur te laat, ik had het toen al moeten weten”) zit de relatie in de problemen en moet je hulp zoeken.

... je emotioneel afkeren van elkaar, de volledige afwezigheid van positieve aspecten (gedeelde humor, affectie, empathie) als een langzaam gif werken? Ze voorspellen een echtscheiding na gemiddeld 16,2 jaar.

... zowel 70 procent van de mannen als 70 procent van de vrouwen vriendschap de belangrijkste factor in een relatie vinden.

Lees ook binnen HLN+:

Rosemie (45) doorbreekt taboe over polyamoureuze relatie: “Arend is een kind van ons vieren”

Zo pak je ruzies aan die steeds blijven terugkomen

Na een huwelijk van uitsluitend ‘banale seks’, leerde Peter (55) een andere vrouw kennen 

4 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Verstappen Martine

    Volgens mij zijn mannen en vrouwen niet echt geschikt om samen te wonen. ;-)

  • patrick brom

    ik vraagmijaf of mensen wel geschikt zijn om een heel leven samen te blijven daartegen stel ik vast dat je de liefde op jonge leeftijd leert kennen ze het langst stand houden

Lees meer