3 Getty Images
Getty Images Getty Images

Exclusief voor abonnees

Is de pil echt een hormoonverstoorder? Experts nemen anticonceptie onder de loep

Anticonceptie knalde in de jaren 60 uit de taboesfeer met de komst van de pil. Toch roept het onderwerp nog altijd veel vragen (en emoties) op. Vandaag is het Wereldanticonceptiedag. Zijn alle doemverhalen over hormonen en bijwerkingen terecht? Tijd om de pil kritisch te bekijken met experten professor Petra De Sutter en Katrien Vermeire van Sensoa. 

De oude Grieken gebruikten al anticonceptie: een gouden of zilveren pessarium in de vorm van een kapje dat vóór de seks in de vagina van de vrouw geplaatst werd. Later maakte men condooms van de darmen van schapen, koeien en varkens of gebruikten vrouwen citroensap en later zelfs cola om na de seks het sperma te doden. Tegenwoordig hebben we gelukkig wat vrouwvriendelijker methodes, met als belangrijkste doorbraak de komst van de pil in de jaren zestig. 

“Ik herinner het me niet, maar we kennen allemaal de verhalen van onze grootmoeders, hoe zij er alles aan moesten doen om niet zwanger te worden”, vertelt professor Petra De Sutter hoofd van de afdeling Reproductieve Geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis Gent. “Wat een druk heeft dat toen op vrouwen gelegd. De pil heeft daar een ongelofelijke revolutie en bevrijding met zich meegebracht.”

Er is geen wetenschappelijk bewijs over de impact van de pil op je libido

Katrien Vermeire

Maar vraag vrouwen vandaag naar het effect dat het slikken van de pil op ze heeft (gehad) en het regent doemverhalen. Tel daar nog risico’s als trombose en sommige kankersoorten bij op. Weg met die troep uit ons lichaam, lijkt het massaal te klinken. 

Volgens Katrien Vermeire, beleidsmedewerker anticonceptie bij Sensoa, het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid, geven de negatieve geluiden rond de pil ook aan hoever de maatschappij staat qua openheid. “Toen die in de jaren zestig op de markt kwam, werden de bijwerkingen voor lief genomen. De pil was het wondermiddel dat ervoor zorgde dat vrouwen seksueel actief konden zijn zonder zwanger te raken. De kijk hierop is mettertijd veranderd. We zijn gewend aan de toegang tot anticonceptie, dus worden de nadelen minder geaccepteerd. Toch is er geen wetenschappelijk bewijs over de impact van de pil op je libido. Als vrouwen dat denken te ondervinden, moeten ze met de arts praten om te kijken of die hen een andere pil kan voorschrijven.” 

(lees verder onder de foto)

3 Katrien Vermeire van Sensoa.
RV Katrien Vermeire van Sensoa.

“Er is ook via sociale media meer ruimte gekomen om ergens een mening weer te geven over de individuele nadelen die erbij kunnen komen kijken. Vlaanderen behoort volgens onderzoek tot de top binnen Europa op het gebied van toegankelijkheid en informatieverstrekking rond anticonceptie. Het laat zien hoe goed het bij ons geregeld is. We mogen blijven vragen om meer op het gebied van anticonceptie, maar we zijn ook al erg ver gekomen als we kijken naar de weg die afgelegd is sinds de jaren zestig. Dat is ook iets om trots op te zijn.’

Generaties, combinaties en fases?

Grofweg kan je de pil in twee hoofdcategorieën opsplitsen: de combinatiepil en de pil zonder oestrogeen. In de combinatiepil zitten hormonen, namelijk oestrogeen en progestageen. Het hormoon oestrogeen zorgt voor een voorspelbare menstruatie. Progestageen zorgt ervoor dat je niet zwanger raakt. De meeste combinatiepillen bevatten een synthetisch oestrogeen dat ethinylestradiol heet. 

Er bestaan ook combinatiepillen die lichaamseigen oestrogeen bevatten of daarin worden omgezet. We onderscheiden drie soorten combinatiepillen: eenfase-, driefase- en vierfasepillen. Dat heeft te maken met de samenstelling van de hormonen, en de eenfasepil wordt het meest voorgeschreven. De pil wordt ook nog ingedeeld in generaties, waarvan we er inmiddels vier hebben. Dat heeft niks te maken met leeftijd, maar zegt iets over het soort progestageen dat de pil bevat.

De pil is niet geschikt als je ouder bent dan 35 en rookt. Je hebt dan een verhoogde kans op trombose, aderverkalking en hart- en vaatziekten

Katrien Vermeire

Als nadelen worden vaak hoofdpijn, een verminderd libido en stemmingswisselingen genoemd. Maar hierbij geldt simpelweg dat er geen ‘one size fits all’-pil is, en dat het helemaal niet gezegd is dat je de bijwerkingen ook zal ondervinden. Als ik in de media verhalen lees van vrouwen die zeggen dat ze daarom de pil niet meer willen, schrik ik”, zegt Katrien Vermeire. “Er zijn dan misschien andere vrouwen die dat lezen en dan ook stoppen met het slikken van de pil voor ze een alternatief bedacht hebben. Dat kan dan weer leiden tot ongeplande zwangerschappen, iets waarbij men voor moeilijke keuzes kan komen te staan. Wie zich niet prettig voelt bij een middel, doet er goed aan om de keuzes te bekijken en die te bespreken met de arts.”

En al die ernstige bijwerkingen? Katrien Vermeire: “De pil is niet geschikt als je ouder bent dan 35 en rookt. Je hebt dan een verhoogde kans op trombose, aderverkalking en hart- en vaatziekten. Het tromboserisico is hoger bij pillen van de derde en vierde generatie. Verder is er een licht verhoogd risico op borst- en baarmoederhalskanker. Maar er is tegelijk een lichte verlaging van het risico op baarmoeder- en eierstokkanker.”

 Over het algemeen blijkt dat vrouwen die de pil nemen niet ongezonder zijn. “Nadat ze kinderen kregen, stappen vrouwen meer over naar langdurig werkende anticonceptie zoals de spiraal. Dat betekent dat vrouwen vanaf 35 jaar minder de pil gebruiken dan bijvoorbeeld vrouwen van onder de 35 jaar.”

De pil beu?

In 2015 zijn de cijfers vrijgegeven van anticonceptie die tussen 2004 en 2015 in Belgische apotheken verkocht werd, verwerkt door de Algemene Pharmaceutische Bond (APB). Daaruit kwam naar voren dat de pil als anticonceptiekeuze afneemt. Dat zal onder meer te wijten zijn aan de keuze voor anticonceptie waar geen hormonen aan te pas komen en de negatieve berichten in de media over de mogelijke effecten van langdurig gebruik. 

Veralgemenend zeggen dat hormonen slecht zijn en dat je die moet vermijden, is fout

Petra De Sutter

Volgens prof. De Sutter mag de manier waarop er naar de pil gekeken wordt wel wat genuanceerder zijn. “Veralgemenend zeggen dat hormonen slecht zijn en je die moet vermijden, is fout. Mensen denken daarbij vaak aan stoffen die de hormoonhuishouding verstoren, bijvoorbeeld schadelijke stoffen die in plastic zitten en het best vermeden kunnen worden. Die worden op één hoop gegooid. Ik krijg vaak mails van mensen die onder al die hormoonverstoorders ook de pil denken te moeten positioneren. De pil gebruik je als
patiënt omdat je daar zelf over beslist. Dat is niet iets wat in onze omgeving zit. De pil heeft een therapeutisch doel en een meerwaarde, namelijk een zwangerschap voorkomen.” 

(lees verder onder de foto)

3 Prof. Petra De Sutter
rv Prof. Petra De Sutter

“Je mag de enorme voordelen niet vergeten als ze zeggen dat de pil gevaarlijk is. Er zijn risico’s, maar die moet je kennen. Als trombose er een is, moet je weten dat dat afhangt van andere factoren, zoals roken en overgewicht. Je moet de pil dus niet voorschrijven aan vrouwen die bepaalde gezondheidsrisico’s hebben, die dan door de pil kunnen toenemen. Maar als je dat in perspectief plaatst, dan is de pil een van de beste uitvindingen van de twintigste eeuw.”

Toekomst van de anticonceptie

De meeste anticonceptie is op vrouwen gericht, en dat is logisch omdat zij zwanger kunnen raken. Maar steeds vaker hoor je het geluid dat er iets zou moeten komen dat mannen kunnen nemen. “Als je vrouwen die in een relatie zitten dan vraagt of ze echt zouden willen dat hun partner iets neemt als die optie op de markt zou komen, zijn ze toch terughoudend”, aldus Katrien Vermeire. 

Helaas zijn er nog niet veel alternatieven waar hormonen niet aan te pas komen

Katrien Vermeire

“Want uiteindelijk is het de vrouw die zwanger kan raken. Die wil daar dan toch liever zelf de controle over hebben. Toch is het goed dat die geluiden er zijn, omdat het de wetenschap aanmoedigt om te blijven kijken naar wat de alternatieve mogelijkheden voor de toekomst zouden kunnen zijn.”

“Helaas zijn er nog niet veel opties waar hormonen niet aan te pas komen. En voor alle middelen zijn er wel voor- en nadelen te benoemen. Het is dus zaak dat mensen zoeken naar wat het beste bij hen past”, aldus Katrien Vermeire. 

“Jammer genoeg is het qua aanbod geen snoepwinkel waar voor iedereen iets bij zit dat aan alle wensen voldoet. Op de website van Sensoa hebben we een tool waarbij je ziet welke middelen er zijn en waaruit naar voren komt welke anticonceptie aansluit op jouw wensen. Soms is er dus niet iets dat alles omvat, maar door de keuzes die eruit komen kan je wel kijken wat de afweging is die je moet maken.”

De hormonale alternatieven

Het hormoonspiraaltje

Voordelen: Het plaatsen van het spiraaltje door een arts duurt maar een paar minuten en biedt vijf jaar bescherming tegen zwangerschap. Na het verwijderen van het hormoonspiraaltje ben je snel weer vruchtbaar.

Nadelen: Het is niet mogelijk om je menstruatiecyclus te beïnvloeden en een arts moet het verwijderen.

Vaginale ring

Voordelen: Deze zachte, plastic vaginale ring breng je zelf in om hem drie weken aaneengesloten te laten zitten. Je hoeft dus niet elke dag een pil te nemen en je kan je menstruatiecyclus beïnvloeden. Na de ringvrije week breng je weer een nieuwe ring in.

Nadelen: Goede hygiëne bij het inbrengen is vereist. Als dat niet gebeurt, is er een grotere kans op infecties. De ring kan je voelen tijdens het vrijen.

Anticonceptiepleister

Voordelen: Makkelijk in gebruik. Je hoeft hem maar één keer in de week op de huid te plakken.

Nadelen: Je moet wel in de gaten houden of de pleister goed vastzit. Als hij (gedeeltelijk) loslaat, moet je binnen de 24 uur een nieuwe pleister opplakken.

Prikpil

Voordelen: Deze vorm van anticonceptie krijg je in de vorm van een prik bij de arts. Een injectie zorgt ervoor dat je ongeveer 12 weken geen eisprong meer hebt en je bent goed beschermd. De menstruatie blijft vaak (gedeeltelijk) weg, wat veel vrouwen ook als een bijkomend voordeel zien.

Nadelen: Tussentijdse bloedingen zijn mogelijk. Ook kan het even duren voor je na het gebruik van de prikpil weer vruchtbaar bent.

Hormoonstaafje

Voordelen: Een arts brengt het hormoonstaafje in, waarna het onzichtbaar onder de huid van je bovenarm zit. Het biedt drie jaar bescherming.

Nadelen: Het is niet mogelijk om je menstruatiecyclus te beïnvloeden en een arts moet het verwijderen.

De niet-hormonale alternatieven

Het koperen spiraaltje

Voordelen: Betrouwbaar en weinig omkijken naar. Na plaatsing hoef je vijf jaar niet op medische controle.

Nadelen: Technische problemen bij plaatsing kunnen in zeldzame gevallen pijn, perforatie en infectie veroorzaken.

Condoom

Voordelen: Beschermt naast zwangerschap als enige anticonceptie ook tegen soa’s waaronder hiv.

Nadelen: Het onderbreken van het seksspel en de mogelijkheid van scheuren, lekken of afglijden. Je kan ook kiezen voor het vrouwencondoom. Het voordeel daarvan is dat je het al een tijdje voor het vrijen kan inbrengen, waardoor de seks niet onderbroken hoeft te worden. Maar de kans dat er sperma in de vagina lekt, is vrij hoog, waardoor het dus ook minder bescherming biedt dan het mannencondoom.

Periodieke onthouding / Billings- of slijmmethode / Temperatuurmethode / Kalendermethode van Ogino-Knaus

Voordelen: Deze varianten gaan uit van onthouding rond de vruchtbare periode, waardoor het een laagdrempelige vorm van anticonceptie is.

Nadelen: De eisprong kan niet met zekerheid voorspeld worden, waardoor deze vormen niet even betrouwbaar zijn.

Pessarium

Voordelen: Kan voor het vrijen zelf ingebracht worden en daarna weer verwijderd worden.

Nadelen: Het moet sowieso in combinatie met zaaddodend middel gebruikt worden om de doeltreffendheid te vergroten en mag pas enige uren na de seks weer verwijderd worden. Timing en wijze van plaatsing zijn dus belangrijk en gaan vaak mis, waardoor dit niet als een betrouwbare methode gezien kan worden.

Sterilisatie

Voordelen: Goede bescherming tegen zwangerschap.

Nadelen: Deze vorm van anticonceptie is bijna definitief, waardoor het geen optie is voor wie een kinderwens heeft.

Lees ook binnen HLN+:

Eén op de tien vrouwen heeft áltijd pijn bij het vrijen, maar er is een oplossing

Het homogen bestaat niet, maar homoseksualiteit is wel erfelijk

Minder vruchtbaar na je 30ste? Dit is hoe het écht zit

1 reactie

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.
  • rik cappelle

    Sinds het gebruik van de pil een boom van borstkanker.

Lees meer