5 Gucci Museum
Liza Karsemeijer Gucci Museum

Exclusief voor abonnees

Milaan? Nee, de haute couture komt uit Firenze

Milaan wordt gezien als modehoofdstad, maar de Italiaanse haute couture werd geboren in Firenze. Je vindt er de eerste boetieks van grote merken als Gucci en Salvatore Ferragamo naast kleine ateliers van vakkundige ambachtslieden. Journalist Liza Karsemeijer woont in Italië en verkent de stad aan de hand van de modegeschiedenis.

Het atelier van edelsmid Giuliano Ricchi is volgepropt met zilveren en gouden kettingen, armbanden, broches, oorbellen, ornamenten en fotolijsten. Zijn werktafel ligt bezaaid met schetsen en mallen. “Hoe heb je me gevonden?’’ vraagt Ricchi terwijl hij voorgaat naar de productieruimte om de machines te laten zien. Al ruim 56 jaar heeft hij zijn werkplaats hier, aan het Piazza Santo Spirito middenin Florence - maar vanaf de straat zie je daar niets van. Bezoekers kennen het adres meestal via mond-tot-mondreclame: wie het weet belt aan bij nummer 12, loopt de hal door en steekt het binnenplaatsje over. Toch krijgt Ricchi klanten uit heel de wereld, onder wie allerlei beroemdheden. Hij wijst op een foto van Bill Clinton, die gecharmeerd was van zijn miniatuurpillendoosjes en post-itbriefjeshouders. In zijn laboratorium graveert Ricchi ontwerpen in stalen blokken en brengt die via een eeuwenoude techniek over op metaal, dat wordt verguld met 24 karaatsgoud of zilver. Ondanks zijn werk voor grote merken als Gucci, Nina Ricci en Christian Dior, houdt hij zijn prijzen laag: hij verkoopt al voor een tientje een paar handgemaakte, verzilverde oorbellen.

Ondanks zijn werk voor grote merken als Gucci, Nina Ricci en Christian Dior, houdt hij zijn prijzen laag: hij verkoopt al voor een tientje een paar handgemaakte, verzilverde oorbellen

Glamoreus

Zo sober als Giuliano’s kleine atelier, zo glamoreus is Palazzo Pitti, dat om de hoek ligt. In dit 15de-eeuwse stadspaleis is onder meer het mode- en kostuummuseum gevestigd. In de Sala Bianca (Witte Zaal) hangt prachtige barokversiering aan de muur. De grote spiegels aan de wanden reflecteren het licht van elf enorme kroonluchters. Geen wonder dat zakenman Giovanni Battista Giorgini deze setting in de jaren 50 koos als decor van een internationale modeshow, die de Italiaanse couture voorgoed op de kaart zou zetten. Modellen paradeerden over de catwalk in ontwerpen van onder anderen Emilio Pucci, die bekendstond om zijn kleurrijke en geometrische prints. Amerikaanse inkopers en modejournalisten waren onder de indruk, ook omdat de Italiaanse mode draagbaarder en betaalbaarder was dan de Franse couture. Made in Italy was geboren.

Aan een pleintje vlak voor Ponte Vecchio, de brug over de Arno waarop de Medici- familie in de 16de eeuw alle slagerijen door juweliers verving om het imago van de stad op te krikken, hangt het straatnaambord Piazzetta Salvatore e Wanda Ferragamo. Het is een eerbetoon aan de schoenenontwerper en zijn vrouw. Ferragamo groeide op in Napels en maakte zijn eerste paar schoenen toen hij 9 jaar was. Na een aantal jaar in de Verenigde Staten te hebben gewoond, kwam hij terug naar Italië en vestigde zich in Florence. Zijn schoenen werden populair onder filmsterren als Audrey Hepburn en Marilyn Monroe. Veel legendarische modellen, zoals de sleehak, zijn van zijn hand: het merk heeft maar liefst 369 patenten op zijn naam staan.

5 Ponte Vecchio
Shutterstock Ponte Vecchio

Innovatieve stoffen

In het Salvatore Ferragamo Museum, vanaf het plein zo’n vijf minuten wandelen langs het water, is tot maart 2020 een tentoonstelling over duurzaamheid te zien. Een reeks schoenontwerpen van materialen als kurk, papier en raffia uit de jaren 30 en 40 laat zien hoe Ferragamo zijn tijd vooruit was. Twee Amerikaanse tienermeisjes bewonderen de Rainbow-platformsleehak, in 1938 in fluweel ontworpen voor actrice Judy Garland. Het ontwerp werd vorig jaar opnieuw in productie genomen. De tentoonstelling laat ook een collectie innovatieve stoffen van start-ups zien die leerresten, ananasbladeren en appelschillen recyclen. Bezoekers mogen alles voelen en aantrekken: van het vest gemaakt van de babyvacht van Tibetaanse yaks tot een stof van de bast van de kurkboom.

5 In het Museum Salvatore Ferragamo staan hippe en historische schoenen bij elkaar.
In het Museum Salvatore Ferragamo staan hippe en historische schoenen bij elkaar.

Mode-icoon

Minder dan tien minuten wandelen van dit schoenenwalhalla, voorbij de Mercato Nuovo, bevindt zich het epicentrum van nog zo’n mode-icoon: Guccio Gucci. Aan het Piazza della Signoria, tegenover het meest gefotografeerde standbeeld van Florence (een kopie van de David van Michelangelo), is het hoofdkantoor van het modehuis gevestigd, inclusief winkel, museum en restaurant. Gucci werd eind 19de eeuw geboren als zoon van een Florentijnse leerbewerker. Toen hij als tiener een tijd als liftjongen in het Savoy Hotel in Londen werkte, raakte hij geïnspireerd door de stijlvolle reiskoffers van de gegoede burgerij. In het winkeltje dat hij bij terugkomst aan Via della Vigna 7 opende, verkocht hij reistassen en -accessoires. Hij verwierf al snel een goede reputatie omdat hij alleen met de beste ambachtsmannen samenwerkte. Vervolgens breidde Gucci uit naar Rome en daarna naar New York, maar het hoofdkantoor bleef altijd gevestigd in Florence.

In het drie verdiepingen tellende museum krijgen bezoekers een overzicht van de belangrijkste ontwerpen uit Gucci’s geschiedenis, van glimmende avondjurken tot de legendarische reiskoffers. De overgang tussen museum en winkel merk je bijna niet: de flagshipstore is uitgerust met marmeren vloeren, oude stenen wapenschilden en ruime paskamers met dikke, fluwelen gordijnen. Je voelt je er even een beroemdheid - ook als je vervolgens alleen een sleutelhanger of tijdschrift afrekent.

5 Toeristen kijken naar etalages van sieradenwinkels op Ponte Vecchio.
Liza Karsemeijer Toeristen kijken naar etalages van sieradenwinkels op Ponte Vecchio.

Boetiekhoppen

In koffiebar Ditta Artigianale (‘ambachtsbedrijf’) ontmoet ik Sara Innocenti, geboren en getogen in Florence. Ze geeft kleinschalige tours langs haar favoriete boetieks, want die zijn voor toeristen niet makkelijk te vinden, merkte ze. We beginnen bij Atelier Essère, waar Illaria Tolossi werkt. Zij was jaren ontwerper voor het modehuis van wijlen designer Emilio Pucci, wiens geboortehuis en hoofdkantoor zich hier op vijf minuten loopafstand vandaan bevinden. Tolossi miste het handwerk en besloot zelf een atelier te openen, waar ze nooit meer dan zes dezelfde kledingstukken maakt. Door het halfopen gordijn achterin de winkel is haar rommelige werktafel te zien: een naaimachine, schetsen en garen in honderden kleuren. Rollen felgekleurde stof steken uit een open kast. Voor haar ontwerpen gebruikt ze alleen Italiaanse stoffen. Die haalt ze in de nabijgelegen stad Prato en soms tikt ze een partij vintage stoffen op de kop. Ze wijst op een kimono met een blokjesprint. “Die is gemaakt van zijde die bedoeld was voor stropdassen.’’ Haar ontwerpen variëren in prijs van 50 euro (voor een top) tot zo’n 200 euro (voor een jurk).

De volgende stop is Alisi Gioielli, de piepkleine sieradenwinkel van de zussen Susanna en Camilla Alisi. Daar laat Camilla de nieuwste collectie ringen zien: opvallende designs geïnspireerd op fantasykarakters en superhelden. Je moet er van houden, maar kleine kunstwerken zijn het zeker. Niet veel later komt zus Susanna, het creatieve brein, binnenstormen met haar scooterhelm nog op. “Sorry dat ik laat ben’’, roept ze terwijl ze zich voorstelt. Camilla: “Suzy doet de ontwerpen, ik het regelwerk. Terwijl zij boven zit te tekenen ren ik van de zilversmid naar de edelsmid en weer terug.’’ Alle ontwerpen van de zussen worden in Florence gemaakt.

5 Florence
Shutterstock Florence

Beginnend talent

Hoe zit het met nieuwe ontwerpers in Florence? “Die zijn er ook’’, zegt Sara. Ze neemt me mee naar de Florence Factory, een klein warenhuis met werk van beginnende modetalenten uit binnen- en buitenland die in Toscane produceren: van opvallende jurken van Bastah Firenze tot stijlvolle leren tassen van L’Apprendista.

“Jonge kunstenaars krijgen hier een kans’’, zegt Sara als we de winkel uit lopen. Het is niet altijd makkelijk voor beginnende ontwerpers om voet aan de grond te krijgen, legt ze uit. “Een eigen winkel is duur en het ontbreekt hen vaak aan contacten.’’ Dat probleem heeft de oude edelsmid Ricchi niet, met beroemdheden als Clinton als kopers. Hoewel het ook voor hem elke dag een verrassing is wie zijn atelier weer weet te vinden in het achterafsteegje.

Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.

Lees meer