2 Dirk Boschmans met een foto van zijn moeder, Johanna.
Jan Aelberts Dirk Boschmans met een foto van zijn moeder, Johanna.

“Bejaarden opgesloten in bezemkast, billen dichtgeplakt”: meer dan 100 mensen getuigen over schrijnende toestanden in Antwerpse ZNA-ziekenhuizen

Na publicatie van het schrijnende verhaal van Maria ontving Het Laatste Nieuws meer dan honderd getuigenissen over de geriatrie van Ziekenhuis Netwerk Antwerpen of ZNA, met 2.500 bedden het grootste fusieziekenhuis van ons land. De 91-jarige Maria overleed in het ZNA Stuivenberg na, volgens haar dochter, zes weken lang onmenselijk te zijn behandeld. Haar verhaal werd de afgelopen weken in veelvoud bevestigd. Een selectie van de getuigenissen maakt duidelijk dat de zorg voor ouderen in ZNA vaak leidt tot een nachtmerrie. 

Je cookie instellingen zorgen ervoor dat deze inhoud niet getoond wordt.
Pas je cookie instellingen hier aan.

Billen worden dichtgeplakt, moeilijke oudjes opgesloten in de bezemkast. Het middageten wordt neergezet en onaangeroerd weer opgehaald. De noodknop is vaker buiten dan binnen bereik. Wie toch op een mobiel toilet gezet wordt, zit daar soms een uur, de deur open, zichtbaar voor iedereen die voorbijkomt. “Ik vind mijn moeder vaak terug in haar eigen uitwerpselen. ‘We kunnen niet alles tegelijkertijd doen’, is de reactie van de verpleging.”

De billen van mijn moeder waren dichtgeplakt met een grote, doorzichtige plakker. Zo kon ze zelfs niet meer naar het toilet gaan

Dirk Boschmans

Meer dan eens breekt Dirk Boschmans als hij het over zijn Moeder heeft, met hoofdletter, zoals hij het steevast schrijft. Johanna De Beukelaer, 97 jaar en tot dan zelfstandig - “Ze rijdt nog elke dag met de auto om boodschappen” - wordt begin mei 2018 opgenomen in ZNA Jan Palfijn met een longontsteking. “Na vier dagen is al beslist haar in coma te helpen. We worden hiervan telefonisch verwittigd”, zegt Dirk. “Mijn moeder heeft volgens de arts haar akkoord gegeven. Mijn vrouw, zelf verpleegkundige, fronst de wenkbrauwen en bespreekt het met mijn moeder. Dat de kans bestaat dat ze niet meer wakker wordt, dat ze dement zal zijn of in een rolstoel terechtkomt. Mijn moeder heeft geen idee. Ze heeft geknikt terwijl een dokter aan het voeteind van het bed stond, maar wist niet wàt er gezegd werd. Ze wil niemand tot last zijn en gelooft dat de dokters het het best weten. Als duidelijk is wat de ingreep betekent, zegt ze resoluut ‘nee’. Ze wil bij haar kinderen en kleinkinderen zijn tot de laatste snik. Afscheid kunnen nemen als het einde dan toch in zicht is. Na discussies met de behandelende arts, wordt het plan aan kant gezet. Geen coma.”

Billen dichtgeplakt

De nachtmerrie is nog maar net begonnen. “Er wordt elke dag bloed getrokken en meermaals per dag worden er foto’s van de longen genomen, vaak al om 6 uur ’s morgens”, zegt Dirk. “Gevraagd naar de resultaten, luidt het antwoord dat ze de foto’s nog niet bekeken hebben. De dagelijkse zorg ontbreekt ondertussen volledig. Ik vind mijn moeder vaak terug in haar eigen uitwerpselen. ‘We kunnen niet alles tegelijkertijd doen’, is de reactie van de verpleging. Een paar dagen later zie ik dat de billen van moeder zijn dichtgeplakt met een grote, doorzichtige plakker. Zo kan ze zelfs niet meer naar het toilet gaan. Een urinezak blijft 3, 4 dagen vol aan haar bed hangen. Er kijkt niemand naar om. De hele dag ligt ze ongewassen in bed. Haar bord met eten wordt buiten bereik neergezet.”

Het is een troost dat ze haar laatste dagen omringd met liefde heeft kunnen doorbrengen. Maar het blijft knagen: wat met mensen die niemand meer hebben?”

Dirk Boschmans

Als Johanna later een veel te hoge dosis vochtafdrijvers krijgt toegediend en haar nieren beschadigd raken, zijn Dirk en zijn vrouw klaar met ZNA. Ze willen zijn moeder terug naar haar huis brengen, bij haar intrekken en de zorg op zich nemen. “Als we het de dokter vertellen, reageert ze bot. ‘We kunnen nog véél doen voor jouw moeder.’ Maar wàt dan, dat weet ze niet. Ze beent weg, naar de kamer van mijn moeder, en snauwt haar toe: ‘Je zal snel sterven als je nu naar huis gaat.’”

Troost

Eind juni 2018, na vijf weken opname, brengt Dirk zijn moeder terug naar huis met het idee dat ze niet heel lang meer zal leven. Het ziekenhuis heeft haar terminaal verklaard. “Met de steun van mijn vrouw, thuiszorg en -verpleging en haar kinderen leeft mijn moeder nog meer dan een half jaar”, vertelt hij. “Meer nog: ze fleurt op, leeft opnieuw zelfstandig. Loopt zelf rond, bezoekt vriendinnen. Elke week heeft ze minder extra zuurstof nodig. Pas eind januari van dit jaar overlijdt ze. Het is een troost dat ze haar laatste dagen omringd met liefde heeft kunnen doorbrengen. Maar het knaagt en het blijft knagen: wat met mensen die niemand meer hebben?”

Je cookie instellingen zorgen ervoor dat deze inhoud niet getoond wordt.
Pas je cookie instellingen hier aan.

CEO ZNA: “We nemen deze getuigenissen zeer ernstig”

“Ik ben door deze getuigenissen aangedaan en neem deze zeer ernstig”, zegt Wouter De Ploey, CEO van ZNA. “Iedereen wil voor zijn ouders immers de beste zorg. Ik heb veel respect voor onze zorgverleners die zich hier dagelijks voor inzetten. Maar er zijn omstandigheden waardoor het soms niet loopt zoals het zou moeten. En daar moeten we lessen uit trekken. We hebben een onafhankelijke ombudsdienst die bemiddelt bij klachten en samen met de betrokken afdelingen oplossingen zoekt. Vorig jaar hadden we bij ZNA meer dan 1 miljoen patiëntencontacten. Van deze patiënten ontving onze ombudsdienst 1024 klachten. 41 van deze klachten gingen over geriatrie. We erkennen de problemen die zijn aangemeld en gaan ermee aan de slag. Een aantal van de klachten in deze krant heeft onze ombudsdienst bereikt, maar niet allemaal. We roepen iedereen op om met ons in gesprek te gaan, want elke klacht is een kans die we aangrijpen om te verbeteren. We zetten dan ook hard in op individuele coaching, opleidingen, projecten rond patiëntbejegening, enzovoort. We streven naar veiligheid, kwaliteit en tevredenheid voor iedere patiënt.”

Wij blijven steeds gaan voor respectvolle omgang en wederzijds vertrouwen

Anne-Marie De Cock, diensthoofd Geriatrie bij ZNA

“Het is onze dagelijkse bekommernis om patiënten op een goede manier te kunnen en mogen verzorgen. Deze verhalen raken ons dan ook diep”, zegt dokter Anne-Marie De Cock, diensthoofd Geriatrie bij ZNA. Ze reageert in naam van de geriaters. “Een ziekenhuisopname is een zeer emotionele gebeurtenis. Vaak zijn patiënten en hun familieleden angstig en zijn er heel wat onzekerheden waar ze op dat moment mee worstelen. Dat zijn gevoelens die vaak op onze zorgteams worden geprojecteerd. Communicatie is op zo’n momenten een kritiek punt, wat ook uit deze verhalen blijkt. Dat is een verantwoordelijkheid die we samen dragen: artsen, zorgpersoneel, patiënten en hun familie. Beslissingen die we nemen voor de gezondheid en welzijn van de patiënt, moeten we vooraf steeds toelichten aan de patiënt. Soms loopt dat moeilijk en staan we in een spreidstand tussen patiënt en familie of spelen emoties hoog op. Toch blijven wij steeds gaan voor respectvolle omgang en wederzijds vertrouwen.”

“Niet de zorg waarvoor wij staan”

“Ik werk zelf op een geriatrische afdeling binnen ZNA en ben ervan overtuigd dat onze patiënten zorgzaam en met respect worden behandeld. Dat zie en ervaar ik dagelijks”, zegt Wouter Bernaerts, hoofdafgevaardigde ACV. Hij reageert in naam van het personeel en de andere werknemersfracties. “De zorg die hier geschetst wordt is niet de zorg waarvoor wij staan. Het is dan ook spijtig dat deze mensen de weg niet hebben gevonden naar de ombudsdienst. Binnen ZNA is er een zeer strikt opvolgbeleid voor klachten, zijn er veel procedures om veilige en kwaliteitsvolle zorg te verzekeren en worden medewerkers jaarlijks geëvalueerd. Nu krijg je als lezer een zeer eenzijdig beeld en worden alle zorgverleners geviseerd die dag in dag uit, vaak in moeilijke omstandigheden, het beste van zichzelf geven. Medewerkers krijgen in deze publicatie niet de kans om te reageren. Hiertegenover staan wij machteloos en het plaatst het zorgberoep nogmaals in een negatief daglicht.”

“We willen een intern onderzoek opstarten want de laatste steen moet boven komen.” Dat zegt de Antwerpse Schepen van Gezondheids- en Seniorenzorg Fons Duchateau (N-VA). “Ik ben er wel van overtuigd dat 99 procent van onze verpleeg- en zorgkundigen hun werk wél goed doen. Daarmee wil ik de getuigenissen absoluut niet minimaliseren of nuanceren. Ik roep iedereen op om een klacht in te dienen via de ombudsdienst van Ziekenhuis Netwerk Antwerpen. Het aantal klachten was tot nu toe zeer beperkt waardoor wij geen idee hadden van een eventueel probleem.”

In totaal ontving Het Laatste Nieuws ruim honderd getuigenissen. Bijna allemaal liggen ze in dezelfde lijn. Het is onmogelijk elk verhaal te publiceren. Volgende selectie maakt duidelijk dat het niét om uitzonderingen gaat.

Begonnen in de hemel, geëindigd in de hel

“Dit is het trieste verhaal over het levenseinde van een prachtig liefdevol koppel, moeke en vake, mijn schoonouders.” Met die woorden begint Els Henderieckx haar verhaal. “Het begon in wat hun hemel was: hun appartementje waar ze sinds het pensioen van vake woonden, het eindigde in de hel: de geriatrie van ZNA Stuivenberg”, zegt Els. “Moeke wordt eind juli vorig jaar in het ziekenhuis opgenomen met bloedarmoede, haar darmziekte was niet langer onder controle te houden. Een tijd later volgt vake haar naar Stuivenberg met een urine-infectie. Ze zullen niet lang daarna sterven. Moeke op 6 september, vake vijf dagen laten. Hun laatste weken zijn mensonwaardig”, zegt Els. 

2 Els Henderieckx.
Jan Aelberts Els Henderieckx.

“Moeke moet pijnlijke onderzoeken ondergaan aan de darmen en bloedt leeg, kan niet meer eten of drinken, en verzwakt. Soms loopt het leven zo, maar van de artsen en de verpleegkundigen kreeg ze weinig hulp en begrip. Soms moet ze bijna een uur lang op een mobiel toilet zitten. De harde bodem doet haar ontzettend veel pijn. Ze weegt nog maar 46 kilogram. Vraagt ze om er af geholpen te worden, dan is het antwoord bitsig. Er zijn nog andere patiënten. Ze zit daar in het oog van iedereen, in het midden van de kamer, de deur geopend. Ze probeert zelf van het toilet te komen en valt. In plaats van hulp, krijgt ze een uitbrander. Moeke zakt weg in verdriet en wanhoop omdat er niet geluisterd, laat staan geholpen wordt. Vierentwintig uur voor haar dood krijgen we telefoon. Het gaat niet goed met haar. Als we de gang binnenlopen, horen we haar reutelen. Ze is uitgemergeld, hapt naar adem, maar nog wordt een hogere dosis pijnstillers geweigerd. De dokters komen niet meer tot bij haar bed. Ze heeft een ziekenhuisbacterie opgelopen. Van op drie meter afstand, in gele, beschermende kledij, bekijken ze haar. Praten is op die afstand onmogelijk. Ze vraagt nog een paar keer of sterven pijn zal doen. Ze smeekt om hulp. Na een felle doodstrijd overlijdt ze”, zegt Els.

Aan die mensen die onze ouders het leven nog moeilijker maakten dan het al was, heb ik één boodschap: “Je hebt áltijd de keuze om respectvol en menselijk met patiënten om te gaan

Els Henderieckx

“Tijdens de laatste dagen ligt haar man, vake, mijn schoonvader, naast haar. Hij lijdt aan Parkinson. We communiceren met ja-nee-vragen, knijpen in de hand is alles wat hij nog kan. Hij krijgt na de dood van zijn vrouw ook maar de basisdosis morfine, tot 5 dagen later de dosis plots wél kon verhoogd worden en hij overlijdt. ‘In liefde samen geleefd, in liefde samen vertrokken’, staat er op hun doodsprentje. Alles wat ze nodig hadden, was een beetje menselijkheid in die laatste weken”, zegt Els. “Er waren goede mensen onder de verpleegkundigen. Ook zij stelden het beleid van de artsen in vraag, maar ze waren gebonden aan strakke regels. Aan die dokters, verpleeg- en zorgkundigen die onze ouders het leven nog moeilijker maakten dan het al was, heb ik één boodschap: Te weinig middelen, tijd en personeel of niet, je hebt áltijd de keuze om respectvol en menselijk met patiënten om te gaan.”

Noodknop onbereikbaar

A. - zelf verpleegkundige in een ander ziekenhuis: “Ik zie mijn grootvader in amper veertien dagen wegteren in ZNA Stuivenberg. Elke dag vinden we hem gefixeerd in zijn stoel terug, slapend, het hoofd op tafel. Mijn grootmoeder ondergaat een tijd later hetzelfde lot. Ze heeft het koud, maar krijgt geen deken. Op de vraag of ze niet in haar bed mag rusten, volgt botweg: ‘Ben je gek? Dan slaapt ze vannacht niet.’ De noodknop is onbereikbaar, iemand roepen om naar het toilet te gaan lukt niet. Als ze schreeuwt van de pijn, wordt ze opgesloten in een berghok. Dit wordt bevestigd door een verpleger, want ‘we hebben er veel last mee’. Wanneer mijn oma nog 40 kilo weegt, ze is 1.70 meter groot, nemen we haar in huis. Het ziekenhuis is duidelijk niet in staat voor haar te zorgen.”

Matras niet opgepompt

De moeder van W. heeft een matras tegen doorligwonden nodig. “De behandelde dokter schrijft er één voor”, zegt W. “Maar als we een dag later toekomen in ZNA Jan Palfijn, ligt mijn moeder wel op de matras, maar is die niet opgepompt en dus volkomen nutteloos. Mijn moeder kan niet zelfstandig eten en is volledig afhankelijk van de verpleging. Die zetten elke dag braaf het eten voor haar neus en halen het een half uur later onaangeroerd weer op. ‘Mevrouw heeft blijkbaar niet veel honger vandaag’, wordt er vrolijk gezegd. Als mijn moeder op het toilet gezet wordt, krijgt ze een noodknop mee zodat ze aan kan geven wanneer ze er weer af geholpen mag worden. Na uren op de knop te drukken, probeert ze zelf op te staan. Ze valt voor over en slaat haar hoofd tegen de wastafel. Een paar dagen later is ze dood.”

Zware longontsteking

Voor een revalidatie van een gebroken arm en pols verblijft de moeder van E. in ZNA Sint-Elisabeth. Na minder dan twee weken is ze ernstig verzwakt. “Ze krijgt een verkeerde en te zware behandeling van de kinesist. Ze heeft hevige hoestbuien en hoest na een tijd bloed op”, zegt E. “Volgens Sint-Elisabeth een banale verkoudheid. We ‘kidnappen’ mijn moeder en brengen haar voor een second opinion naar GZA (GasthuisZusters van Antwerpen, een andere grote zorggroep in Antwerpen, red.) Sint-Vincentius. Diagnose: zware longontsteking. ‘Had u haar een uur later binnen gebracht, was ze er niet meer’, vertelt de dokter ons daar. In tegenstelling tot Sint-Elisabeth, krijgt ze in Sint-Vincentius wél alle zorg die ze nodig heeft. Het personeel is er vriendelijk en behulpzaam.”

Ook jonge mensen belanden in nachtmerrie

Meer dan negen op de tien getuigenissen gaan over oudere, meestal hoogbejaarde patiënten. Toch zijn er ook jonge mensen die in een nachtmerrie belanden wanneer ze in één van de ZNA-ziekenhuizen terechtkomen.

C. verliest haar man, dan 30 jaar, bijna na een zwaar accident. Zijn auto schuift onder een vrachtwagen, hij belandt zo’n maand lang in coma. “Op de intensieve zorg wordt hij goed opgevangen, maar zijn revalidatie in ZNA Stuivenberg is een nachtmerrie”, zegt C. “Na bijna een maand in coma gelegen te hebben, vind ik hem op een middag terug, onderuitgezakt in zijn stoel. Hij kermt van de pijn. Door het accident is zijn motoriek verstoord. Hij kan geen glas vastnemen.”

“Op onze vraag zou een verpleegster op zoek gaan naar een beker met rietje zodat hij kan drinken, maar we zien haar nooit meer terug. De volgende dag zit mijn man opnieuw onderuitgezakt, alleen, helemaal onder de soep. Het deksel van zijn bord ligt op de grond. Ze lieten hem achter met het bord eten voor hem, terwijl hij motorisch niet in staat is een lepel vast te houden. In een wanhoopspoging probeert hij het deksel van het bord op te heffen. Mijn hart breekt als ik hem vind. Mijn man, amper 30 jaar, zit als een baby onderuit gezakt, helemaal onder de soep, hulpeloos, zonder eten. Tien maanden later pas kan hij naar huis, na in ZNA Middelheim beter verzorgd geweest te zijn dan in ZNA Stuivenberg. Al was ook daar het gebrek aan personeel voelbaar. De periode Stuivenberg laat diepe sporen na. Mijn grootste angst is niet de dood, wél om in dat ziekenhuis terecht te komen. Ik word nog liever niet gereanimeerd.”

Top 10 grootste ziekenhuizen

Op Europees niveau staat het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) in de top tien van grootste ziekenhuizen. 44 procent van de Antwerpse patiënten komt terecht in een ziekenhuis van ZNA. De groep staat elk jaar in voor 1 miljoen consultaties en 120.000 ziekenhuisopnames. Er werken 7.000 mensen, waaronder ruim 2.500 verpleegkundigen en nog eens 550 mensen als verzorgend personeel. ZNA heeft 600 artsen in dienst. In mei 2016 begon de bouw van een tiende ziekenhuis, ZNA Cadix, aan Park Spoor Noord. ZNA Stuivenberg zal de meeste van zijn diensten op termijn verhuizen naar die site.

166 reacties

Alle reacties zijn welkom zolang ze voldoen aan de do's en don'ts die je hier kan terugvinden: gedragsregels. Elke dag ontvangen wij duizenden reacties, het kan enkele uren duren voor jouw reactie wordt geplaatst. Wordt jouw reactie afgekeurd dan werd er geoordeeld dat deze onze gedragsregels schendt.
  • Nadia Moelants

    Ik heb mijn vader de laatste 3 weken voor zijn overlijden bijgestaan in ZNA Palfijn . Dit om erger te voorkomen . Wat hij heeft moeten doorstaan en ik heb moeten ondergaan was mensonwaardig . Nu 6 J geleden maar nog steeds in mijn geheugen gegrift . Ik vraag mij af wat er was gebeurd als ik daar niet zo vaak was geweest . 1 woord , schandalig ! Dienst is ondertussen opgedoekt geloof ik !

  • JAN krommentak

    Besparingen na besparingen treft deze diensten goede mensen , mensen die leefde voor hun werk gaven op en verdwenen de cijfers en grafieken klopten als nooit te voor en zij die over de budgetten gingen waren gelukkig !

Lees meer