4 17de-eeuws Redezicht van Antwerpen ter hoogte van Sint-Jansvliet, gelegen tussen de aanlegplaats van de Sanderspoort (links) en de aanlegplaats van de Hooipoort (rechts). Op de hoek tussen Sanderspoort en de Sint-Jansvliet stond de Blauwbaardtoren.
Redezicht van Joan Baptist Vrients (1552-1612) and Claes Janszoon Visscher (1586/7-1652) – scan van afdruk Stad Antwerpen dienst archeologie 17de-eeuws Redezicht van Antwerpen ter hoogte van Sint-Jansvliet, gelegen tussen de aanlegplaats van de Sanderspoort (links) en de aanlegplaats van de Hooipoort (rechts). Op de hoek tussen Sanderspoort en de Sint-Jansvliet stond de Blauwbaardtoren.

Topdagen voor dienst archeologie: vele werken leggen geschiedenis Antwerpen bloot

Dat Antwerpen een rijk verleden heeft, dat weet ondertussen iedereen maar dat is niet altijd even zichtbaar. Zo nu en dan komen honderden jaren aan geschiedenis aan de oppervlakte dankzij werken die worden uitgevoerd. Zo ook langs de Schelde. De archeologen voeren momenteel onderzoek uit op drie plaatsen: in het Steen, op de kaaien ten noorden van het Steen en op de hoek van de Sint-Jansvliet met de Ernest Van Dijckkaai.

Het archeologische patrimonium van de Scheldekaaien

4 Historische foto van de afbraak van de Burchtmuur met het vrijgekomen Steen. Foto uit 1884 van G. Hermans
Antwerpen, Felixarchief Historische foto van de afbraak van de Burchtmuur met het vrijgekomen Steen. Foto uit 1884 van G. Hermans

Sinds de middeleeuwen is Antwerpen een belangrijke havenstad, die snel uitgroeide tot een indrukwekkend havenfront met tal van vlieten, kaaien, torens en aanlegplaatsen. Bij het rechttrekken van de Scheldekaaien werden de muren afgebroken en verdwenen de vlieten onder de huidige kaaivlakte. Aan het Steen betekende dit niet alleen het einde van de historische aanlegplaats ‘De Werf’, maar ook de grootschalige afbraak van de burchtzone waartoe het Steen en zijn omgeving behoorden. De ondergrond bevat nog talrijke sporen van de vroegere haven en de bewoning aan de Schelde.

Het Steen maakte deel uit van de Antwerpse Burcht, de vroegste middeleeuwse bewoningskern. “Bij eerdere opgravingen werden overblijfselen van een nederzetting in houtbouw aangetroffen uit de 9de tot 11de eeuw. De actuele opgravingen gebeuren op 3 meter diepte op de plaats waar het gebouw uit de jaren 1950 werd afgebroken. Naast middeleeuwse bewoningssporen komen nu ook sporen uit de Gallo-Romeinse tijd tevoorschijn. Deze nieuwe vondsten maken duidelijk dat de Antwerpse nederzetting zich op dat moment tot aan de Schelde-oever uitstrekte,” vertelt stadsarcheoloog Daan Celis. Voorlopig werden al enkele greppels, paalkuilen en kuilen aangetroffen. Het aardewerk dateert uit de eerste drie eeuwen van onze jaartelling. Eén greppel dateert mogelijk zelfs van vóór het begin van onze tijdrekening. “Het onderzoek wordt deze week voortgezet, mogelijk komen er nog nieuwe, verrassende vondsten.”

De 16de-eeuwse kaaimuur en de vlieten aan het Loodswezen

4 Archeologische werken ter hoogte van het Loodswezen
Lucid Archeologische werken ter hoogte van het Loodswezen

Ter hoogte van het Loodswezen onderzochten de archeologen voor het eerst de 16de-eeuwse kaaimuur. Dit deel van de kaaimuur maakte deel uit van de Nieuwstad, de noordelijke stadsuitbreiding gerealiseerd door urbanist Gilbert Van Schoonbeke (1519-1556), en was aangesloten op de Spaanse omwalling. Tussen de Nieuwstad en het Steen lagen vroeger vijf vlieten. Van noord naar zuid waren dit de Timmervliet, Graanvliet, Brouwersvliet, Sint-Pietersvliet en Koolvliet. Deze vlieten dienden als binnenhaven en hadden een open verbinding met de Schelde. 

Bij de archeologische opgravingen kwam één van de woningen achter de kaaimuur voor een gedeelte terug zichtbaar. Hieruit leren de archeologen dat de bewoners de ruimte tussen de steunberen als kelder gebruikten. Verder werden ook verschillende vloeren aangetroffen en het trapje naar de kelder.

Onderzoek aan Sint-Jansvliet

4 De archeologische werken waar binnenkort het nieuwbouwproject Sanderspoort komt
Lucid De archeologische werken waar binnenkort het nieuwbouwproject Sanderspoort komt

Op de hoek tussen de Sint-Jansvliet, het Zand en de Ernest Van Dijckkaai startten opgravingen naar aanleiding van het nieuwbouwproject Sanderspoort, naar aanleiding van de melding van een toevalsvondst. In de bouwput kwamen delen van woningen aan het licht uit de 15de en 16de eeuw. Volgens historische bronnen lag hier herberg den Draeck, een zeepziederij en mogelijk ook een gedeelte van het Godshuis van Ouderghem. De opgravingen worden de volgende weken voortgezet, waarbij archeologen de opeenvolgende bewoningsfasen zullen onderzoeken.

“De Scheldekaaien vormen de plek bij uitstek om de historische gelaagdheid van de stad te tonen”, legt burgemeester Bart De Wever uit. “Deze vondsten vertellen het verhaal van onze stad en haar inwoners. Daarom bekijken we of en hoe we ze kunnen bewaren. De resultaten van het actuele onderzoek vormen een welkome input voor de ontwerpers die het nieuwe kadeplateau vorm moeten geven.”

Reacties

Alle reacties worden voor publicatie gelezen -en goed- of afgekeurd- door het moderatie-team van HLN. Elke reactie moet voldoen aan deze gedragsregels.
Je naam en voornaam verschijnen bij je reactie.

Lees meer